“เวลาเล่นกีตาร์อย่าคิดหรือจินตนาการว่าเราเป็นศิลปินคนอื่น เพราะสำเนียงหรือการเล่นจะเหมือนคนอื่น เวลาเล่นกีตาร์ผมจะนึกอยู่เสมอว่า ผมเป็นคนเล่น ผมจะเล่นอย่างไร เมื่อเล่นได้สักระยะก็จะรู้ว่าแนวทางการเล่นของเราเป็นอย่างไร นั่นรวมถึงการออกแบบเสียงหรือซาวด์กีตาร์ ซึ่งนักดนตรีแต่ละคนจะมีเสียงอยู่ในความคิด เสียงที่เขาอยากได้ยิน เสียงกีตาร์ของศิลปินแต่ละคนไม่เหมือนกัน” แชมป์ ชินพัฒน์ หงส์อัมพร

ชินพัฒน์ หงส์อัมพร หรือ แชมป์ คือมือกีตาร์ของวงดนตรี Crescendo วงดนตรีของไทยซึ่งหลายบทเพลงเป็นที่นิยมของนักฟังเพลง เขาเรียนดนตรีตั้งแต่วัยเด็ก เริ่มทำงานเป็นนักดนตรีอาชีพตั้งแต่วัยเรียน เริ่มทำงานกับศิลปินที่มีชื่อเสียง อย่างเช่น บอย โกสิยพงษ์ ขณะเรียนมหาวิทยาลัยศรีนครินทรวิโรฒ ทำเพลงเป็นอัลบั้มของตนเองในชื่อวง Crescendo เล่นแบ็คอัพดนตรีให้กับศิลปินนักร้อง แสตมป์ อภิวัชร์ เอื้อถาวรสุข แม้ว่า ชินพัฒน์ หงส์อัมพร ไม่ใช่นักแต่งเพลง แต่เขาคือคนทำดนตรีที่สร้าง Lick & Riff หรือวลีในภาษาดนตรีที่เต็มไปด้วยความรู้สึก เสียงกีตาร์ของเขามีเสน่ห์และถูกบันทึกลงในบทเพลงของศิลปินไทย เขาทำให้กีตาร์ Fender ส่งเสียงก้องอยู่ในความรู้สึกของนักฟังเพลงคนไทยหลายคน

ลูกชายที่ถูกปลูกฝังดนตรีไว้ในหัวใจ

คุณพ่อของผมชื่อว่าสมชัย หงส์อัมพร ทำงานเป็นครูสอนดนตรีในโรงเรียนแห่งหนึ่งที่อำเภอเมืองเพชรบูรณ์ คุณพ่อผมเรียนจบศิลปะเป็นครูสอนศิลปะ แต่ช่วงเวลานั้นโรงเรียนขาดแคลนครูสอนดนตรี ผู้บริหารโรงเรียนจึงส่งคุณพ่อเข้าอบรมดนตรีกับสถาบันสอนดนตรียามาฮ่า หลังจบการอบรมคุณพ่อก็สอนดนตรีให้กับเด็กๆ เวลาว่างก็รับงานเล่นดนตรี คุณพ่อของผมมีพื้นฐานด้านการเล่นดนตรี สามารถเล่นเครื่องดนตรีได้แทบทุกชิ้น คุณพ่อชอบเล่นคีย์บอร์ด ตอนผมเป็นเด็ก ผมนั่งฟังเพลงที่วงดนตรีของคุณพ่อเล่น ผมไม่ถูกใจคีย์บอร์ดแต่ชอบเสียงกีตาร์มากกว่า มองเห็นมือกีตาร์เล่นกีตาร์แล้วรู้สึกชอบ ผมชอบเสียงของกีตาร์ ชอบวิธีการเล่นกีตาร์ อยากเล่นกีตาร์ให้ได้เสียงแบบเดียวกับที่นักดนตรีเล่น ผมจึงเริ่มหัดเล่นกีตาร์โปร่งของคุณพ่อ

คุณพ่อสอนดนตรีให้กับผมตั้งแต่เด็ก สอนพื้นฐานด้านบันไดเสียง สอนท่องตัวโน้ตบนสายกีตาร์ทุกเส้น หลังจากนั้นให้ตารางคอร์ดกีตาร์ให้ผมลองหัดจับคอร์ดกีตาร์ คุณพ่อสอนผมเล่นเพลงง่ายๆ ให้ตำราพื้นฐานการเล่นกีตาร์กับผมเล่มหนึ่งของ อาจารย์อมร แม้นเมืองแมน เป็นตำราพื้นฐานการเล่นกีตาร์ ผมเล่นกีตาร์ตามตำรา โดยมีคุณพ่อสอนอ่านโน้ต บันทัด 5 เส้น ตัวดำ ตัวขาว มีค่าเท่าใด ผมเข้าใจดนตรีจากการสอนของคุณพ่อ พื้นฐานด้านทฤษฎีดนตรีผมจึงรู้มาตั้งแต่เด็ก หลังจากนั้นผมก็ศึกษาดนตรีด้วยตนเอง ยุคสมัยก่อนมีหนังสือเพลง The Guitar ผมก็หัดเล่นตามหนังสือ เมื่อมีเวลาผมก็เดินทางจากเพชรบูรณ์เข้ากรุงเทพเพื่อซื้อวีดีโอสอนเล่นกีตาร์เพื่อศึกษา ช่วงมัธยมปลายผมเรียนกีตาร์คลาสสิคกับอาจารย์สุรัตน์ อมราภรณ์พิสุทธิ์ ก่อนจะเข้าเรียนที่มหาวิทยาลัยศรีนครินทรวิโรฒ (มศว.) คณะศึกษาศาสตร์ เอกดุริยางคศาสตร์สากล กีตาร์คลาสสิค

ช่วงปี 3 ของการเรียนมหาวิทยาลัย ผมเปลี่ยนจากการเรียนกีตาร์คลาสสิค เป็นเรียนกีตาร์ Jazz เพราะผมมีพื้นฐานด้านการเล่นกีตาร์ไฟฟ้าอยู่แล้ว เวลากลางคืนผมทำงานเล่นดนตรี วันหนึ่งมหาวิทยาลัยจัดประกวดวงดนตรี กรรมการตัดสินท่านหนึ่งคือ “นอ” หรือ นรเทพ มาแสง ซึ่งเป็นผู้ก่อตั้งวง Crescendo หลังจบการประกวด วงดนตรีของผมประกวดได้อันดับที่ 1 หลังจากนั้น นรเทพ มาแสง ชวนผมทำงานเล่นดนตรีแบ็คอัพให้กับศิลปิน ซึ่งเป็นช่วงเวลาที่ บอย โกสิยพงษ์ ทำอัลบั้ม Million Ways to Love ผมจึงมีโอกาสทำงานเล่นดนตรีเป็นแบ็คอัพและทัวส์คอนเสิร์ตกับ บอย โกสิยพงษ์ ทีมแบ็คอัพประกอบด้วย นรเทพ มาแสง , เอกพงศ์ เชิดธรรม ต่อมาพวกเราก็ร่วมกันก่อตั้งวง Crescendo ผมลาออกจากงานนักดนตรีกลางคืน ทำงานเพลงอย่างจริงจังและเซ็นสัญญากับ Bakery Music หลังจากนั้นผมทำงานกับ บอย โกสิยพงษ์ เกือบตลอด ทำเพลงให้กับศิลปิน ทำเพลงโฆษณา เล่นแบ็คอัพคอนเสิร์ตให้กับศิลปิน บันทึกเสียงกีตาร์ให้กับศิลปิน

ผมเล่นแบ็คอัพให้ แสตมป์ อภิวัชร์ เอื้อถาวรสุข บันทึกเสียงกีตาร์ให้กับศิลปินหลายคน เช่น ตู่ ภพธร สุนทรญาณกิจ , ลิปตา (Lipta) , นิวจิ๋ว , เบิร์ด ธงไชย แมคอินไตย์ ,พลพล ฯลฯ การทำงานกับศิลปินที่มีชื่อเสียงต้องเตรียมตัวให้ดี มีการซ้อม เพื่อให้การเล่นกีตาร์มีมาตรฐาน ส่วนสุขภาพร่างกายก็พร้อมจะทำงานได้ตลอดเวลา ประการที่สำคัญคือต้องเป็นนักฟังเพลง ต้องหาสิ่งใหม่ฟัง สิ่งใหม่อาจไม่ใช่เพลงใหม่ อาจเป็นเพลงเก่ายุค 70 แต่เป็นเพลงที่เราไม่เคยฟังมาก่อน หรือเป็นศิลปินหน้าใหม่ อะไรก็ตามที่เราไม่เคยฟัง เพื่อให้เสียงเหล่านั้นอยู่ในคลังความจำของเรา เมื่อถึงเวลาทำงานเราก็สามารถนำสิ่งที่เราเคยฟังมาปรับใช้ในการทำงาน

ดนตรีไร้ความหมายแต่เต็มไปด้วยความรู้สึก

ผมไม่เคยแต่งเพลงแต่เป็นคนทำดนตรี ผมมีพื้นฐานจากการเรียนดนตรี การฝึกแกะเพลงหรือการศึกษาวิธีการเล่นกีตาร์ในเพลง ฝึกสร้าง Lick สร้าง Riff สะสมจนกลายเป็นสไตล์การเล่นของตนเอง เวลาคิดจะสร้างวลีทางดนตรี (Melody) พวกเรามักจะได้รับอิทธิพลจากเสียงเพลงที่เราฟัง วิธีการทำดนตรี ผมแบ่งเพลงออกเป็น 2 ประเภท บทเพลงประเภทแรกคือ บทเพลงสำหรับการโชว์ เป็นการสร้างสรรค์ผสมผสานทักษะการเล่นดนตรี ใช้เทคนิคทางดนตรี สร้างสัดส่วนของดนตรี พวกเราไม่คำนึงว่าผู้ฟังจะจดจำเนื้อหาได้หรือไม่ จดจำทำนองได้หรือไม่ หรือติดหูคนฟังหรือไม่ เป้าหมายของพวกเราคือการนำเสนอสิ่งที่พวกเราอยากทำ เนื้อเพลงอาจเป็น Riff Guitar ที่ฟังค่อนข้างยาก หรือมีการใช้สเกลโหมดแปลกๆ เป็นการนำเสนอความสร้างสรรค์ ความสดใหม่ทางดนตรี บทเพลงประเภทที่ 2 คือ บทเพลงที่พวกเราสร้างสรรค์เพื่อให้อยู่ในความทรงจำของผู้ฟัง เป็นบทเพลงแต่งขึ้นสำหรับผู้ฟังจำนวนมาก เป็นบทเพลงฟังง่าย ฟังแล้วติดหู พื้นฐานการทำเพลงต้องมีลักษณะที่ฟังแล้วเกิดความไพเราะ รื่นหู ขั้นตอนการทำดนตรีเกิดจากบันไดเสียง เมเจอร์สเกล (Major scale) หรือไมเนอร์สเกล (Minor Scale) ลักษณะการเล่นไม่มีความแปลกต่าง ไม่มีความซับซ้อน

สำหรับอารมณ์หรือความรู้สึกในบทเพลง ผมคิดว่า คนแต่งเพลงกับคนฟังเพลงคงจะรู้สึกคล้ายกัน ภายในความรู้สึกอาจไม่เหมือนกันทุกประการ แต่เป็นอารมณ์เดียวกัน แต่บางครั้งความรู้สึกของคนฟังก็แตกต่างกัน เวลาที่ผมทำเพลงโดยใช้บันไดเสียงแปลกๆ ไม่คุ้นหู นักดนตรีฟังแล้วอาจจะรู้สึกทึ่ง รู้สึกถึงความแปลกใหม่ แต่ในบทเพลงเดียวกันเมื่อเปิดให้คนมีอายุมากกว่า 60 ปีฟัง เขาอาจไม่เข้าใจอารมณ์ที่เราต้องการสื่อสาร ฉะนั้น อารมณ์ของบทเพลงไม่ได้ขึ้นอยู่กับศิลปินผู้ประพันธ์เพียงอย่างเดียว แต่ขึ้นอยู่กับผู้ฟังด้วย

ส่วนพื้นฐานความรู้ด้านดนตรี อาจไม่เกี่ยวข้องกับการแต่งเพลง นักแต่งเพลงบางคนไม่มีความรู้ในทฤษฎีทางดนตรี แต่สามารถแต่งเพลงได้ดี ผู้คนชื่นชอบเพลงของเขา แต่การที่เรามีความรู้ทางทฤษฎีดนตรีมากก็ทำให้เราสามารถทำอะไรได้มาก ทุกคนมีโน้ตดนตรี โด เร มี ฟา ซอล ลา ที แต่คนไม่พื้นฐานความรู้ทางดนตรีอาจสามารถกำหนดทิศทางของตัวโน้ตได้ถูกใจคนฟังได้ดีกว่าคนที่รู้ทฤษฎีดนตรี คนมีพื้นฐานทางดนตรีสามารถจัดเรียงตัวโน้ตเพื่อให้เข้าลักษณะดนตรีที่ถูกต้อง ไม่ผิดเพี้ยน แต่คนไม่มีพื้นฐานทางดนตรีใช้เพียงหูฟัง แต่งเพลงโดยไม่คำนึงถึงทฤษฎี แต่คนฟังชอบเพลงของเขา เราไม่สามารถรับประกันได้ว่า เพลงที่แต่งถูกต้องตามทฤษฎีทุกประการจะประสบความสำเร็จ ธรรมชาติของดนตรีก็เป็นแบบนี้

ฝึกซ้อมดนตรีเพื่อมาตรฐานการทำดนตรี

Crescendo แต่งเพลงชุดแรก ด้วยการเดินทางไปยังบ้านของ บอย โกสิยพงษ์ เล่นกีตาร์โปร่งให้ บอย โกสิยพงษ์ ฟังแล้วทำเมโลดี้ ผมนั่งเล่น มีการปรับเปลี่ยนโน้ตบางตัวในบทเพลง สร้างเมโลดี้หรือวลีในภาษาดนตรีแล้วจึงเขียนเนื้อเพลง เพลงแรกคือ “แค่เพียงเขาไม่เคย” หลังจากนั้นผมร่วมงานกับพี่บอย มาตลอด มีโอกาสบันทึกเสียง เล่นคอนเสิร์ต บอย โกสิยพงษ์ เป็นคนใจดี ให้โอกาสผมทุกอย่าง

การเล่นดนตรีให้ประสบความสำเร็จ นอกจากเล่นดนตรีคือเรื่องนิสัย ระเบียบวินัย การรักษาเวลา การรักษาความสัมพันธ์ระหว่างบุคคลเป็นเรื่องสำคัญมาก ต่อให้เราเล่นกีตาร์เก่งขนาดไหน แต่เมื่อไม่มีคนชักนำเรา ไม่มีคนที่เรารู้จักในวงการ เราก็คงไม่มีโอกาสได้แสดงความสามารถ สิ่งสำคัญคือ เราสามารถต่อยอดการทำงานได้หรือไม่ มันเป็นตัวชี้วัดการทำงาน การทำงานครั้งแรกเขาประทับใจหรือไม่ ถ้าประทับใจเราก็จะมีงานอย่างต่อเนื่อง ฉะนั้นเราต้องพัฒนาความสามารถของตนเองอยู่ตลอด รักษามาตรฐานการเล่น ยืนระยะการเล่นดนตรีให้ได้ต่อเนื่อง

ศิลปินที่เป็นแบบอย่างการทำงานของผมคือ ชาตรี คงสุวรรณ และ ป๊อบ The Sun ผมเคยทำงานกับ ชาตรี คงสุวรรณ ตอนทำรายการ AF ตอนนั้นเขาทำงานตำแหน่ง Music Director เขาทำงานเก่งมาก แต่งเพลงเก่ง แต่งเพลงดังมากมาย ตอนนี้เขาอายุหกสิบกว่าปีแต่ทักษะการเล่นดนตรียังดีเหมือนเดิม การจะยืนระยะการทำงานได้แบบนี้ต้องมีวินัยในการฝึกซ้อมเป็นอย่างมาก ซ้อมอยู่ตลอดเวลาจึงจะรักษามาตรฐานการเล่นไว้ได้ ผมต้องเป็นแบบนี้ เป็นนักดนตรีต้องซ้อมดนตรี ถ้าผมไม่ได้ซ้อมดนตรีการเล่นของผมจะติดขัด ถ้าซ้อมอย่างต่อเนื่องการเล่นกีตาร์จะราบรื่น ทุกอย่างคล่องตัว ถึงแม้เราเล่นกีตาร์ Lick หรือ Riff แบบเดิม แต่ลักษณะการเล่นจะมีความสมบูรณ์แบบมากขึ้น จังหวะดีขึ้น

ส่วน ป๊อบ The Sun เป็นศิลปินที่ผมชื่นชอบมาตั้งแต่เด็ก ปัจจุบันเขายังสามารถรักษามาตรฐานการเล่นได้ตลอดเวลา เพลงของ The Sun เล่นยาก การเล่นเพลงยากอย่างต่อเนื่องจะต้องซ้อมอย่างหนัก ป๊อบเคยให้สัมภาษณ์กับสื่อว่า “มันมีทางเดียวที่จะเล่นกีตาร์ให้เก่ง” ผมคิดว่าสิ่งที่ทำให้ ชาตรี คงสุวรรณ และ ป๊อบ The Sun อยู่ในวงการดนตรีได้ยาวนานก็เพราะความสามารถ ผมเล่นดนตรีมานานกว่า 20 ก็คงเป็นเพราะความสามารถ

สอนดนตรีในสิ่งที่นักเรียนดนตรีต้องการ

ผมไม่คิดว่าตนเองรอบรู้ทุกด้านของดนตรี การเป็นนักดนตรีต้องเรียนรู้อยู่ตลอดเวลา ส่วนการสอนดนตรีก็ไม่จำเป็นต้องรอบรู้ทุกด้านของดนตรี การสอนมีหลายระดับ เราสอนคนมีความรู้น้อยกว่าเรา ฉะนั้น ไม่จำเป็นต้องรอให้ตนเองเรียนรู้ดนตรีครบทุกเรื่องแล้วถึงเริ่มสอนดนตรี ใครก็สอนดนตรีได้ แต่ต้องดูผู้เรียน ดูว่าเราสอนใคร ถ้าสอนเด็ก เราต้องสอนดนตรีระดับไหนถึงเหมาะสม ผมเริ่มสอนดนตรีตอนผมเรียนมหาวิทยาลัย ขณะเดียวกันผมก็หาความรู้ทางดนตรีเพิ่มขึ้นเรื่อยๆ

ผมสอนพื้นฐานทางดนตรีเบื้องต้น สอนเด็กเล่นกีตาร์ สอนบทเรียนการไล่นิ้ว สอนการไล่สเกล สอนการเล่นเพลง นักเรียนดนตรีมีหลายระดับ ลูกศิษย์บางคนอยากรู้เรื่อง Improvisation ก็จะพูดถึงเรื่องแนวคิด ซึ่งมีความแตกต่างกัน แนวคิดการ improvisation ก็จะเป็นแนวคิดในเรื่องที่เรากำลังเรียน เช่น Improvisation 12 บาร์บลูส์ใช้สเกลไหนบ้าง ใช้โหมดอะไรบ้าง อิมโพไวส์อย่างไร ซึ่งจะมีหลักการทางดนตรีที่เชื่อมโยงถึงเรื่องทฤษฎีทางดนตรี เรียนรู้โครงสร้างคอร์ด ต้องรู้ว่าเล่นอยู่บนคอร์ดอะไร คีย์อะไร ทางเดินคอร์ดใช้บันไดเสียงใด องค์ประกอบคอร์ดใช้โน้ตตัวใดบ้าง ใช้โน้ตตัวใดแล้วเกิดความกลมกลืนหรือไม่กลมกลืนในดนตรี

ผมสอนดนตรีออนไลน์ การเรียนการสอนไม่มีการกำหนดเนื้อหาการเรียน เพราะนักเรียนดนตรีออนไลน์แต่ละคนมีพื้นฐานทางดนตรีไม่เท่ากัน บางคนเล่นสเกลไม่แข็งแรง เราต้องย้อนกลับไปเริ่มสอนกันใหม่ เริ่มตั้งแต่ความสัมพันธ์ระหว่างมือซ้ายกับมือขวา ตอนเริ่มเรียนเราก็จะคุยกับนักเรียนว่า ชอบการเล่นแบบใด ถ้านักเรียนอยากเล่นบลูส์ก็สอนเนื้อหากีตาร์บลูส์ (Blues) อยากเล่นฟังก์ (Funk) ก็สอนเนื้อหาที่เป็นฟังก์ ผมมีแนวทางการสอนที่เหมาะสมสำหรับนักเรียนแต่ละคน ถ้านักเรียนชอบเหมือนกัน มีทิศทางการเรียนเหมือนกัน ก็สามารถใช้รูปแบบการสอนเหมือนกันได้

ส่วนประสบการณ์การทางดนตรี การเล่นบนเวที การควบคุมการเล่นดนตรีบนเวที ตอนผมเป็นเด็ก ผมก็ควบคุมการเล่นบนเวทีไม่ได้ โดยเฉพาะความตื่นเต้น เด็กต้องเล่นดนตรีบนเวทีต่างๆ ยิ่งมีประสบการณ์การเล่นบนเวทีมากก็จะมีความได้เปรียบ สิ่งที่เราสามารถควบคุมการเล่นบนเวทีได้ก็คือต้องซ้อมให้มากที่สุด เพื่อให้เกิดข้อผิดพลาดน้อยที่สุด อาจจะต้องลองเล่นหลายเวที ลองเล่นบนเวทีใหญ่ให้เกิดความเคยชิน การเล่นบนเวที นักดนตรีต้องเตรียมตัวให้ดี เราต้องเล่นกีตาร์อย่างไม่ผิดเพี้ยน ต้องซ้อมดนตรีให้ดีกว่าการเล่นบนเวที เพราะหากเพิ่งเริ่มเล่นบนเวทีมาตรฐานการเล่นของเราจะลดลง นอกจากนั้น ต้องดูแลรักษาอุปกรณ์ดนตรี ขณะที่เล่นดนตรีอยู่ที่บ้านหรือห้องซ้อม การปรับเสียงกีตาร์ดีมาก แต่เมื่อขึ้นเล่นบนเวทีเสียงแตกของกีตาร์กลายเป็นเสียงรบกวนที่ฟังไม่รู้เรื่อง เป็นสิ่งที่เราต้องเรียนรู้และแก้ไขปัญหา ผมบอกนักเรียนไม่ได้หรอก ว่าการเล่นบนเวทีเราต้องเจอปัญหาอะไรบ้าง แต่ปัญหาที่เราเจอจะกลายเป็นประสบการณ์ให้เราเรียนรู้แล้วแก้ไข

วิถีแห่งการสร้างตัวตนในเสียงดนตรี

การสร้างสรรค์ดนตรีมีหลายรูปแบบ บางครั้งฟังเพลงแล้วก็นึกท่อนโซโลกีตาร์ออก บางทีตั้งใจนั่งแต่งเมโลดี้ บางครั้งแต่งเพลงคนเดียวมาจากที่บ้าน หรือบางทีแต่งเพลงในห้องซ้อมร่วมกับสมาชิกวง ส่วนการแต่ง Lick Riff หรือท่อนโซโล่กีตาร์ มีข้อคิดคือ นักดนตรีต้องอยู่กับเพลง ฟังเพลงแล้วคิดว่าเราอยากเล่นอย่างไร บางครั้งผมก็อธิบายไม่ถูกเหมือนกัน เรานั่งฟังเพลงไปเรื่อยๆ แล้วเล่นกีตาร์ตามแบบที่เราชอบ ส่วนการเล่นกีตาร์ให้มีสำเนียงเฉพาะตน เล่นกีตาร์ให้คนจดจำ ผมคิดว่าเมื่อเราเล่นกีตาร์ถึงจุดหนึ่ง มันจะเกิดลักษณะเฉพาะในการเล่น เหมือนพ่อครัวที่ปรุงอาหารซึ่งจะมีรสชาติอันเป็นเอกลักษณ์ สำเนียงการเล่นกีตาร์ก็เช่นกัน

ส่วนการพัฒนาการเล่นกีตาร์ เกิดจากการฝึกหัดเล่นตามเทคนิคในการเล่นเพลงหรือการแกะเพลง แต่เราจะลอกเลียนรูปแบบการเล่นทั้งหมดไม่ได้ เวลาเล่นกีตาร์อย่าคิดหรือจินตนาการว่าเราเป็นศิลปินคนอื่น เพราะสำเนียงหรือการเล่นจะเหมือนคนอื่น เวลาเล่นกีตาร์ผมจะนึกอยู่เสมอว่า ผมเป็นคนเล่น ผมจะเล่นอย่างไร เมื่อเล่นได้สักระยะก็จะรู้ว่าแนวทางการเล่นของเราเป็นอย่างไร นั่นรวมถึงการออกแบบเสียงหรือซาวด์กีตาร์ ซึ่งนักดนตรีแต่ละคนจะมีเสียงอยู่ในความคิด เสียงที่เขาอยากได้ยิน เสียงกีตาร์ของศิลปินแต่ละคนไม่เหมือนกัน ผมก็มีเสียงกีตาร์ในความทรงจำที่ผมอยากได้ยิน ผมเล่นกีตาร์ตัวไหน อุปกรณ์แบบไหน ผมจะปรับเสียงที่ผมอยากได้ยิน สิ่งเหล่านี้น่าจะก่อให้เกิดความเป็นตัวตน แต่เราต้องมีหลักก่อนว่า เราอยากได้ยินเสียงกีตาร์แบบไหน เล่นกีตาร์อย่างไรให้เป็นตัวเรา สำหรับผมกีตาร์ Fender ปิ๊กอัพ single coil บอดี้ Stratocaster ตอบสนองเสียงที่ผมต้องการได้มากที่สุด

ผมเชื่อใน Tone Wood หากคุณไม่เชื่อให้ทำทดลอง โดยใช้กีตาร์ที่มีไม้ชนิดเดียวกัน เช่น บอดี้เอลเดอร์ คอเมเปิล ฟิงเกอร์บอร์ดโรสวู๊ด ซึ่งมีกีตาร์ตั้งแต่ราคาหลักพันบาทถึงแสนบาท นำมาทดลองเปรียบเทียบโดยถอด Pickup หรืออุปกรณ์รับสัญญาณเสียงของกีตาร์ไฟฟ้าแล้วนำ Pickup ของกีตาร์ Fender Custom Shop ใส่ในกีตาร์แล้วตั้งค่าอุปกรณ์ให้เหมือนกันทุกประการ คุณจะรู้ว่า ไม้แต่ละชิ้นให้เสียงแตกต่างกันหรือไม่ อย่างไร เกรดไม้มีจริงหรือไม่ ทำไมราคาของไม้จึงมีความแตกต่างกัน สิ่งเหล่านี้ทุกคนต้องทดลองทำเอง

ส่วนเอฟเฟคกีตาร์ ผมเคยใช้มัลติเอฟเฟค ( Multi-effect ) แต่ผมยังเลือกใช้เอฟเฟคก้อน (Stompbox) เพราะการเล่นมีความเป็นธรรมชาติมากกว่า เวลาเราลดเสียงกีตาร์แล้วเหยียบมัลติเอฟเฟค เปรียบเทียบกับเวลาที่เราลดเสียงกีตาร์แล้วเหยียบเอฟเฟคก้อน เสียงเบาหรือเสียงดังในน้ำหนักการดีดกีตาร์ เอฟเฟคก้อนจะให้ความรู้สึกที่ผมชอบมากกว่า โดยเฉพาะเอฟเฟคเสียงแตก ( Overdrive ) หรือเสียงรีเวิร์บ (Reverb) เอฟเฟคก้อนเสียงดีกว่า หากนำอุปกรณ์เปรียบเทียบกันเราจะรู้สึกได้ถึงความแตกต่าง ประการสำคัญคือผมไม่ชอบการตั้งค่าที่มีความยุ่งยากซับซ้อน ส่วนตู้แอมป์ผมเลือกใช้ Cab Sim หรือ Cabinet Simulator ซึ่งเป็นเทคโนโลยีของเอฟเฟคขนาดพกพาที่ถูกพัฒนาขึ้นมาแทนตู้แอมป์ มีขนาดเล็กและสะดวกในการใช้งาน

Fender สื่ออารมณ์ได้ดีที่สุด

ผมสัมผัสกีตาร์ Fender ครั้งแรกตอนเรียนชั้นมัธยมปลาย รุ่นพี่ที่โรงเรียนใช้ Fender American Standard ช่วงเวลานั้นเป็นช่วงเวลที่ผมเล่นกีตาร์อย่างจริงจัง ผมซื้อกีตาร์ของตนเองคือรุ่น Fender American Hot Rod เป็นกีตาร์ที่ใช้บันทึกเสียงตอนทำเพลงกับวง Crescendo ใช้เล่นดนตรีแบ็คอัพทัวส์คอนเสิร์ตให้กับ บอย โกสิยพงษ์ ผมก็ใช้ Fender มาตลอด ปัจจุบัน ผมใช้ Fender Michael Landau 1968 relic เพราะผมชื่นชอบศิลปิน Michael Landau ชอบวิธีการเล่น ชอบเสียง ชอบซาวด์กีตาร์ของเขา

การตัดสินใจซื้อกีตาร์เป็นเรื่องความชอบ เราถูกใจกีตาร์ ถูกใจศิลปิน สำหรับเสียงของ Fender ผมมองว่ากีตาร์รุ่นเก่าหรือรุ่นใหม่ก็ให้เสียงได้ตามแบบที่เราต้องการ เพราะเทคโนโลยีการผลิตกีตาร์ในปัจจุบัน สามารถผลิตกีตาร์ที่มีลักษณะต่างกันได้ ซึ่งเป็นเรื่องวัสดุอุปกรณ์และขั้นตอนการผลิต ปัจจุบัน ผู้ผลิตกีตาร์สามารถผลิตกีตาร์ให้เสียงได้ตามแบบที่ผู้เล่นต้องการ ผู้ผลิตกีตาร์สามารถสร้างกีตาร์ vintage กำหนดขนาดคอกีตาร์ เพื่อให้ได้อารมณ์การเล่นแบบ vintage สำหรับกีตาร์เก่าราคาสูง ผมคิดว่าเป็นคุณค่าทางจิตใจ เหมือนการสะสมพระเครื่องในเมืองไทย เมื่อเกิดการสะสม มูลค่ากีตาร์เก่าเสียงดีก็จะราคาสูงขึ้นเรื่อยๆ

“ผมคิดอยู่เสมอว่า เล่นยังไงก็ได้ให้คนจดจำเราได้ ไม่คิดว่า ในบทเพลงเราควรเล่นให้เหมาะสมอย่างไร นั่นเป็นกลโกงในการเล่นเบสภายใต้สภาวะความเหมาะสม ณ ขณะนั้น โดยไม่มีความผิดเพี้ยนในทางทฤษฎีดนตรี เราเล่นดนตรี pop แต่ก็พยายามนำเสนอสิ่งที่เราได้รับแรงบัลดาลใจ แต่ปัจจุบันหลายสิ่งเปลี่ยนแปลง เมื่อผมทำดนตรี บางทีลืมไปเลยว่าตนเองต้องเล่นเบส”

นรเทพ มาแสง คือมือเบสที่มีประสบการณ์มากที่สุดคนหนึ่งในวงการดนตรีไทย เขาเติบโตจากดนตรีคลาสสิคมหาวิทยาลัยศรีนครินทรวิโรฒ เรียนเอกวิโอล่า (Viola) และดับเบิลเบส (Double bass) แต่สามารถเล่นเครื่องดนตรีได้หลายประเภท ทั้งเครื่องดนตรีไทย เครื่องดนตรีสากล เป็นที่รู้จักในวงการดนตรีเพราะการประกวด ประสบความสำเร็จอย่างสูงในฐานะมือเบสของวง “พอส” ค่ายเบอเกอรี่มิวสิค สไตล์การเล่นเบสของ นรเทพ มาแสง เรียบง่ายแต่มีอัตตาและตัวตนสูงมากในวัยหนุ่ม แต่เเมื่อผ่านระยะเวลาการทำงานในวงการดนตรี 35 ปี อัตตาและตัวตนของเขาเลือนเหลือเพียงสไตล์ดนตรีที่่มีเสน่ห์

“ร็อคสตาร์” กับความฝันในวัยเด็ก

ผมเกิดโรงพยาบาลแมคคอร์มิค จังหวัดเชียงใหม่ ย้ายครอบครัวมาอยู่บ้านของคุณยายซึ่งเป็นโรงเรียนประถมศึกษาในตัวเมืองจังหวัดนนทบุรี ผมเล่นดนตรีกับเด็กนักเรียน ทั้งเป่าขลุ่ย อังกะลุง เมื่อเรียนมัธยมก็อยากเป็นศิลปิน เมื่อมีคนถามว่า โตขึ้นอยากเป็นอะไร? คำถามก็มักผุดขึ้นในสมอง ผมไม่รู้สึกว่าตนเองอยากประกอบอาชีพอื่นนอกจากการเล่นดนตรี ในหัวสมองของผมมีเพียงภาพของศิลปิน เช่น เล็กคาราบาว ,หรั่งร็อคเคสตร้า ผมอยากเติบโตเป็นผู้ใหญ่แบบนั้น อยากเติบโตเป็นผู้ใหญ่ที่ไว้ผมยาว ถือกีตาร์ไฟฟ้า ไม่อยากเป็นผู้ใหญ่ที่สวมเครื่องแบบข้าราชการ เครื่องแบบตำรวจ เครื่องแบบหมอ หรือพนักงานดับเพลิง

ผมหัดเล่นกีตาร์ตอนเรียนชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 2 เริ่มทำวงดนตรีกับเพื่อน ตอนเรียนมัธยมศึกษาปีที่ 3 ช่วงมัธยมปลาย ผมอยากเรียนดนตรีแต่มีทางเลือกไม่มากนัก ผมกังวลเรื่องการสอบ ผมเรียนพิเศษเพื่อสอบเข้ามหาวิทยาลัย เรียนดนตรีคลาสสิค เรียนทฤษฎีดนตรี ผมรู้สึกว่า ถ้าผมสอบเข้าเรียนดนตรีในมหาวิทยาลัยไม่ได้ ผมต้องเรียนคณะอื่น ต้องประกอบอาชีพอื่น กระทั่งมีข่าวการรับสมัครบุคคลดีเด่นด้านดนตรีเพื่อเข้าเรียนระดับมหาวิทยาลัย เป็นการสอบที่มีคู่แข่งขันน้อยกว่า ผมก็ทำกิจกรรมหลายอย่างจนสามารถเข้าเรียนดนตรีในระดับมหาวิทยาลัย

ผมเรียนดนตรีคลาสสิค เล่นวิโอล่า (Viola) มหาวิทยาลัยศรีนครินทรวิโรฒ ประสานมิตร การเรียนดนตรีคลาสสิคเหมือนเราเปิดโลก รุ่นพี่หลายคนในมหาวิทยาลัยคือแรงบัลดาลใจ เช่น ธีรภัค มณีโชติ (เต็น) สไมล์บัฟฟาโล่ , ฆ้อง มงคล วงโยคีเพลย์บอย มหาวิทยาลัยมีคนเล่นดนตรีเก่งหลายคน ผมเรียนรู้ดนตรี Jazz ดนตรีคลาสสิค ทำกิจกรรมนอกมหาวิทยาลัย สอบเข้าวง Thai Youth Orchestra : TYO มุ่งมั่นกับการเล่นดนตรีคลาสสิค

ขณะนั้น ผมมองเห็นรุ่นพี่เล่นดับเบิลเบส (Double bass) เขาเล่นดนตรีอยู่ในโรงแรม ผมรู้สึกว่า ดับเบิลเบสเป็นสิ่งแปลกใหม่ ผมจึงเปลี่ยนจากการเรียนเอวิโอล่า (Viola) เป็นเรียนดับเบิลเบส (Double Bass) ตอนนั้น ความฝันเรื่องการเป็นศิลปินออกเทปเริ่มเลือนลาง ผมมองโลกแห่งความเป็นจริงแล้วพบว่า มีทางเลือกมากมายในสายอาชีพดนตรี ความฝันเรื่องการเป็นร็อคสตาร์กลายเป็นความฝันแบบเด็กๆ กระทั่งทำวง “พอส” ก็เกิดเป็นความฮึกเหิมอีกครั้ง

“พอส” จุดประกายความฝันสู่การเป็นศิลปิน

“พอส” มีจุดเริ่มต้นจากการประกวดดนตรี ผมทำวงดนตรีประกวดเข้ารอบ การประกวดมีกิจกรรมเข้าแคมป์ที่จังหวัดกาญจนบุรี เอ (พลกฤษณ์ วิริยานุภาพ มือกีตาร์) กับผม เราเข้ารอบการประกวด ทำให้รู้จักกับ โจ้ (อัมรินทร์ เหลืองบริบูรณ์ นักร้องนำ) หลังจากนั้น ช่วงที่ผมเรียนมหาวิทยาลัยปีที่ 4 ผมต้องทำโปรเจ็กซ์งานดนตรีส่งอาจารย์ ผมจึงขอให้ บอส (นิรุจ เดชบุญ มือกลอง) ช่วยตีกลอง ตอนนั้น พวกเรารู้จักกันแต่ยังไม่ได้รวมตัวกันเป็นวง”พอส” เมื่อนิตยสารบันเทิงคดีของพี่มาโนช พุฒตาล ชวนเราไปทำกิจกรรมที่หอประชุมธรรมศาสตร์ ผมก็ชวนเพื่อนทำเพลงเพื่อแสดงบนเวที ระหว่างการแสดง สุกี้ (กมล สุโกศล แคลปป์ ผู้บริหารค่ายเพลงเบเกอรี่มิวสิค) ดูพวกเราเล่นดนตรีและชวนพวกเราออกเทป

ผมเกือบลืมความฝันการเป็นศิลปิน เมื่อทำวง “พอส” ความฮึกเหิมก็กลับคืนมา พวกเราเพิ่งเรียนจบดนตรี มีประสบการณ์จากการเล่นดนตรีแจ๊ส มีประสบการกับการเล่นดนตรีกับนักดนตรีซึ่งมีความสามารถหลายคน ทำให้สไตล์การเล่นดนตรีแปลกต่าง ในยุคดนตรีอัลเทอร์เนทีฟ ผมก็ใช้เทคนิคการเล่นเบสหลายอย่างเพื่อได้เสียงที่แปลกหู งานดนตรีของผมมีหลากหลายมาก ผมเล่นดนตรีกับวงพอส เล่นดนตรีแจ๊สกับรุ่นพี่ รับงานเล่นดนตรีตามโรงแรม โปรดิวเซอร์ดนตรีก็เรียกผมเข้าห้องอัดเพื่อบันทึกเสียงเบส ยุคสมัยก่อน คนเรียนจบดนตรีมีน้อยมาก วิชาความรู้ด้านดนตรีคือสิ่งหายาก ผมเพิ่งเรียบจบดนตรี เล่นดนตรีได้หลากหลายแนวดนตรี สามารถบันทึกเสียงได้อย่างรวดเร็ว ผมจึงถูกหลายคนเรียกใช้บ่อยๆ

Evo&Nova ซึ่งเป็นอัลบั้มชุดที่ 2 ของวงพอส ขาดทุน ค่ายเพลงเบเกอรี่มิวสิคจ้างผมเป็นเทรนเนอร์ศิลปิน ทำ Project H, Nadia, มาเรียม B5 เมื่อ Project H จะทำอัลบั้ม นักดนตรี นักแต่งเพลง ก็รวมตัวกัน เช่น บอย (ตรัย ภูมิรัตน), โตน (จักรธร ขจรไชยกูล) โซฟาร์ , pop ,สมเกียรติ อริยะชัยพาณิชย์ ฯลฯ ช่วงเย็นผมกับโจ้ก็จะทบทวนงานโดยนำเพลงมาทำไลน์ประสานเสียงร้อง ตรวจสอบเนื้อร้องและทำนอง เบเกอร์รี่มิวสิคมีวัฒนธรรมรวมอัลบั้ม เช่น เบเกอรี่เลิฟ นำเพลงที่ประสบความสำเร็จของศิลปินในค่ายมาขับร้องและทำดนตรีใหม่หรือเรียกว่า Orange ซึ่งเป็นอัลบั้มที่ขายดี ผมกับโจ้อยากทำอัลบั้มเหมือนเบเกอรี่เลิฟ คุยกับหลายคนในค่ายเพลง กระทั่งได้ ธีร์ ไชยเดช เป็นโปรดิวเซอร์ การทำอัลบั้มเบเกอรี่เลิฟเป็นการทำงานอีกรูปแบบที่ไม่ใช่แบบวงดนตรี เป็นการทำงานโปรดิวซ์แต่ผลงานลงตัวมาก ผู้คนชอบเสียงร้อง ชอบรูปแบบการร้องเพลงของโจ้

โจ้ (อัมรินทร์ เหลืองบริบูรณ์) เป็นคนเก่งได้รับรางวัลหลายเวทีประกวด ในวงการดนตรีมีนักร้องที่มีความสามารถหลายคนที่มีชื่อเสียงและยังไม่มีชื่อเสียง สำหรับผมโจ้ทำให้วงพอสอยู่ในจุดสูงสุด โจ้ เป็นตำนานในวงการดนตรีไทย ยากมากหากจะมีใครพยายามทำเหมือนโจ้ เมื่อเขาจากโลกนี้ไปแล้ว ใครจะทำต่อ? ก็คือคนที่ร้องเพลงให้กับวงพอส นักร้องที่ร้องเพลงไม่บิดเบือนจากอารมณ์ของเพลงมากเกินไป นำพาวงพอสไปในทิศทางเดิม ไม่เป็นเร้กเก้หรือสกา แต่วง “พอส” จะเป็น “พอส” แบบดั่งเดิมไม่ได้หรอก แม้แต่ตัวผมเอง ณ เวลานั้นกับเวลานี้ ก็ไม่เหมือนเดิม การเล่นดนตรี มุมมอง ความคิด เติบโตเป็นคนละคน

นักดนตรีที่ดีเริ่มจากการเป็นนักฟังเพลงที่ดี

ผมชอบ Nathan Harrell East เขาเล่นดนตรีได้หลากหลาย เล่นดนตรีกับ Joe Satriani, Eric Clapton ,Fourplay ผมอยากทำแบบ Nathan Harrell East เพื่อพิสูจน์ตัวเอง ผมเล่นดนตรีเบสอคูสติกให้กับ “ธีร์ ไชยเดช” ผมเล่นดนตรีเร้กเก้ให้กับวง “ทีโบน” ผมเล่นดนตรีบลูส์ให้ “ชัย บลูส์” ผมเล่นดนตรีฮิปฮอปให้กับ “โจอี้บอย” ตอนนี้เล่นดนตรีให้ Yamin ผมรู้สึกว่า ผมได้เล่นดนตรีกับนักดนตรีซึ่งเป็นที่สุดของแต่ละแนวดนตรี ผมภูมิใจที่สามารถยืนอยู่กับพวกเขาได้ ถ้าเราเล่นดนตรีถูกใจนักดนตรีคนหนึ่ง เรามีโอกาสทำงานกับเขา มีโอกาสจะถูกทาบทามให้เล่นดนตรีกับนักดนตรีคนอื่น สิ่งสำคัญคือระเบียบวินัย ผมมีวินัยในการทำงานค่อนข้างดี ผมพยายามรักษาเวลา ไม่ไปสาย รักษามาตรฐานการเล่น

ผมเล่นดนตรีเยอะมาก เล่นผิดบ่อยมาก (เล่นผิดทฤษฎีดนตรีซึ่งผู้ฟังดนตรีไม่รู้สึกถึง) เมื่ออายุมากขึ้น อุปสรรคอย่างหนึ่งของผมคือ “ลืม” แต่ผมยังคงเล่นดนตรีได้เพราะการเล่นดนตรีไม่มีอะไรพิสดาร ไม่ใช่เรื่องยากในการตีความบทเพลงที่เรากำลังเล่น การเล่นดนตรีที่ดีก็คือการเป็นผู้ฟังที่ดีผมเล่นเพลงบลูส์กับคุณยามิน ผมไม่รู้หรอกกว่าบลูส์คืออะไร? ผมเพียงรู้สึกว่า ผมต้องเล่นดนตรีให้ยามินเขาเล่นดนตรีได้ง่าย ผมพยายามทำให้การเล่นดนตรีของผมเป็นสิ่งที่เขาอยากได้ยิน เพื่อให้ยามินเล่นดนตรีในแบบของเขา เราควรเข้าใจบทบาทการเล่นดนตรีของตนเองว่า ควรเล่นอะไร เวลาไหน บางครั้งเราก็ต้องเดาใจว่า เขาอยากให้เราทำอะไร การเล่นดนตรีไม่ใช่เรื่องยากไม่ได้ยากเพราะทฤษฎีดนตรี เรื่องที่ยากสำหรับนักดนตรี คือการปรับตัวเข้ากับวัฒนธรรมของแต่ละแนวดนตรี เราควรศึกษาวัฒนธรรมดนตรี

สำหรับการตีความดนตรี ผมไม่แน่ใจว่าเมื่อผมอธิบายแล้วคุณจะเข้าใจหรือเปล่า แต่มันไม่ยากเกินไปกับการเป็นผู้ฟังที่ดี เป็นผู้ฟังที่ดีแล้วเราจึงเปลี่ยนเป็นคนเล่นดนตรี แค่นั้นเอง อย่าคิดมาก ดนตรีเป็นเรื่องของความเหมาะสม ลองนึกถึงเสียงเบส ถามว่าเสียงเบสต้องคมชัดทุกตัวโน้ตในบทเพลงหรือเปล่า บางครั้งเสียงเบสไม่มีความจำเป็น เสียงเบสเป็นเพียงเสียงต่ำซึ่งรองรับเสียงของเครื่องดนตรีชนิดอื่น การเล่นดนตรีจะได้เสียงที่มีคุณภาพหรือไม่ มีองค์ประกอบหลายอย่าง ความเป็นกรู๊ฟแบรนด์ การรักษาไดนามิก การประสานเสียงสั้นเสียงยาว การหยุดเล่นเพื่อทำให้เพลงไพเราะ

เล่นดนตรีเพื่อค้นพบตนเอง?

ทำไมเราต้องค้นพบตัวเอง? ทำไมต้องคิดว่าการค้นพบตัวเองเป็นสิ่งที่ดี ผมทำดนตรีเรื่อยๆ แต่ไม่รู้ด้วยซ้ำว่าการค้นพบตัวเองคืออะไร แต่เวลาทำงานบางครั้งต้องตั้งคำถาม การทำงานบางครั้งไม่ต้องมีอัตตาหรือความเป็นตัวตน ตัวตนของผมคืออะไร ผมไม่รู้และไม่สนใจ คุณอยากฟังเพลงแบบไหนเดียวผมทำให้ฟัง ผมไม่ใช่เร็กเก้แต่ผมก็เล่นดนตรีกับวงทีโบนซึ่งเป็นวงเร้กเก้ ผมไม่ใช่บลูส์ แต่ผมก็เล่นดนตรีกับยามินซึ่งเป็นนักดนตรีบลูส์ ผมไม่รู้หรอก ว่าบลูส์คืออะไร? ผมเกิดไม่ทันยุคของเพลงบลูส์ ผมเล่นดนตรีในสิ่งที่ผมเรียนมา เล่นดนตรีให้ไพเราะตามรสนิยมที่เราต้องการ ลูกศิษย์หลายคนของผมอัดเบสเพลงลูกทุ่ง นั่นคือตัวตนหรือตัวจริงของเขา? สำหรับผม ดนตรีคือการทำมาหากิน สร้างความสุขให้คนฟัง ผมไม่ได้ให้ความสำคัญกับตัวตน

ผมขยันทำงาน ทำงานไม่เคยหยุด สิ่งที่ผมทำ 90 เปอร์เซ็นคือความล้มเหลว ความสำเร็จมีเพียง 10 เปอร์เซ็นในสิ่งที่ผมทำ Crescendo ,พอส และวงดนตรีอีกหลายวง ผมทำเพลงแล้วขาดทุน แต่ผมรู้ตัวดีว่า สิ่งใดผมทำได้ สิ่งใดที่ผมทำไม่ได้ บางครั้งความสำเร็จมาจากเสียงกระซิบแผ่วๆ มาจากความคิดที่เล็กมากๆ ขณะผมเล่นดนตรีกับวงทีโบน ผมก็รู้สึกว่า ผมเป็นผู้อาศัยเพราะวงทีโบนคือวงดนตรีที่ประสบความสำเร็จอยู่แล้ว ผมคิดว่า กลับไปทำวงดนตรีใหม่ดีกว่า เกิดความคิดแล้วก็คุยกับเพื่อนคุยกับน้อง ชวนเขามาทำวงดนตรี

ชีวิตของผมไม่ได้มีดีเพียงเรื่องดนตรีเพียงอย่างเดียว ผมมีความสามารถด้านอื่น ผมทำโปรดัคชั่น เพลงประกอบภาพยนต์ เพลงประกอบโฆษณา ปั้นศิลปิน เขียนหนังสือ ผมพยายามเขียนหนังสือเพราะคิดว่า “พอส” ควรมีบางสิ่งบางอย่างเพื่อบอกเล่าเรื่องราวให้ผู้คนจดจำ ผมรับแรงบัลดาลใจจากภาพยนต์เรื่อง เต่าทองตัวที่ห้า : Backbeat (1994) หนังสารคดีวง The Beatles ผมประทับใจเรื่องราวทางประวัติศาสตร์ดนตรี ผมคิดว่าเรื่องราวของ “พอส” อาจทำเป็นภาพยนต์ ผมเริ่มคุยกับหลายคน คุยกับผู้กำกับภาพยนต์ ผมจดบันทึกเรื่องราว ทำประวัติ “พอส” ผมใช้ตนเองเป็นคนเล่าเรื่อง หาช่องทางตีพิมพ์หนังสือ กระทั่งถึงวันครบรอบการเสียชีวิตของโจ้ ผมนำภาพถ่ายร่วมกับโจ้ลงโซเชียล เขียนบทความบอกเล่าเรื่องราวซึ่งมีการแชร์และแสดงความคิดเห็นจำนวนมาก มันจุดประกายความฝันของผม แฟนเพลงหลายคนชอบอ่านเรื่องราวที่ผมเขียน

เปิดมุมมองทางดนตรีให้กว้างกว่าการมองเครื่องดนตรี

ผมเคยตั้งคำถามกับตนเองว่า ทำไมคนที่มีความสามารถ มีประสบการณ์ จึงมีอุปกรณ์ดนตรีน้อยมาก ทำไมถึงเป็นแบบนั้น ผมเล่นดนตรีกับทีโบนที่ Glastonbury Festival มีวงดนตรีเล่นต่อจากวงทีโบน ชื่อ Tokyo Ska Paradise หลังจากนั้นคือ สกากูบาโน่ เป็นวงดนตรีคนแก่ผิวสี เสียงดนตรีจากการเล่นเหมือนเปิดจากแผ่นเสียง ผมคิดว่า สิ่งสำคัญของดนตรีอยู่ที่คนเล่น อยู่ที่น้ำหนักการเล่น อยู่ที่ Groove หรือคุณภาพของหน่วยจังหวะ ดนตรีที่ดี ไม่ได้อยู่ที่ชนิดของสายของเครื่องดนตรี หย่อง คอขาวหรือคอดำ อุปกรณ์ไม่ใช่สิ่งที่เราควรกังวล ยิ่งสถานที่ซึ่งไม่เอื้ออำนวยต่อการเล่นดนตรี ยิ่งมีความชัดเจนที่สุด

ผมเคยนั่งอยู่ในบังกะโล เกาะลันตา จังหวัดกระบี่ ได้ยินเสียงเพลงจากสถานที่แห่งหนึ่งซึ่งไกลออกไป ผมคิดว่าเป็นเสียงเพลงจากแผ่นเสียง ผมเดินตามเสียงไปดูพบว่า มีนักดนตรีกำลังเล่นดนตรี เสียงดนตรีเเหมือนเสียงบันทึกจากห้องอัด ผมลองขึ้นไปบนเวทีเพื่อดูอุปกรณ์ พบว่าอุปกรณ์ดนตรีคุณภาพแย่มาก ตอนนั้นผมอยู่กับทีโบน อยู่กับพี่เล็ก (อริญชย์ ปานพุ่ม) ผมรู้ว่าการเล่นดนตรีไม่ใช่เรื่องอุปกรณ์ พี่เล็กเป็นคนมหัศจรรย์ เป็นนักฟัง ถ้าเสียงเบสเบาพี่เล็กจะเล่นเบา เพื่อให้คนฟังได้ยินเสียงเบส พี่เล็กเล่นดนตรีแบ็คอัพให้กับ ธีร์ ไชยเดช ตอนที่ผมจะเล่นแบ็คอัพให้กับ ธีร์ ไชยเดช พี่เล็กให้แนวทางการเล่นเบสว่า “เล่นเบสอย่างไรไม่ให้ล้ำหน้า” ผมพยายามไม่ให้ไลน์การเล่นเบสล้ำหน้า แล้วผมก็เล่นกับพี่เล็กในเพลงของธีร์ ไชยเดช ผมคิดว่าการเล่นดนตรีเป็นเรื่องน้ำหนัก ไดนามิก อยู่ที่ตัวคนเล่น

คุยกันเรื่องเบส ถ้าผมใช้เบสเกิน 4 สาย ความคล่องตัวในการเล่นของผมจะลดลง ถ้ามี 5 สาย จะรู้สึกว่ามีอะไรเกินมา ถามว่าผมเล่นเบส 5 สาย ได้หรือไม่ ผมก็เล่นได้แต่เล่นได้ไม่คล่องตัวเหมือน 4 สาย ผมคิดว่า ทำไมเราต้องเอาเบสสายที่ 5 มาทำให้ตนเองเล่นได้ไม่ถนัดด้วย คอขาวหรือคอดำผมก็ฟังไม่ออก คอไม่โก่ง อินโทเนชั่นไม่เพี้ยน สะพายเบสแล้วไม่หนักไหล่ บอดี้ไม่เล็กจนไม่มีที่วางแขน เสียงไม่แหลมเกิน หรือไม่ทุ้มต่ำเกิน ผมเล่นได้ ยุคสมัยนี้มีเทคโนโลยีช่วยหลายอย่าง เทคโนโลยีเริ่มเปลี่ยน ตอนนี้นักดนตรีใช้แอมป์ซิม เราก็ต้องเรียนรู้ แต่ผมอยู่ในตำแหน่งที่มีคนคอยดูแลจึงไม่พบปัญหาเหมือนน้องนักดนตรีหลายคน ผมเป็นวง “พอส” เวลาเล่นที่ไหนก็จะมีคนคอยช่วยเหลือเราอยู่เสมอ

การเล่นเบส เมื่อก่อนผมเรียกร้องความสนใจ เหมือนคนหัดเล่นดนตรี อยากนำเสนอดนตรีที่ฝึกมาหรือที่เตรียมมา แต่เมื่อย้อนกลับไปพบตัวเองว่าเราทำไม่ถูกแต่เราก็ทำไปแล้ว ตอนนั้นผมคิดอยู่เสมอว่า ผมเล่นยังไงก็ได้ให้คนจดจำเราได้ ไม่คิดว่าในบทเพลงเราควรเล่นให้เหมาะสมอย่างไร นั่นเป็นกลโกงในการเล่นเบสภายใต้สภาวะความเหมาะสม ณ ขณะนั้น โดยไม่มีความผิดเพี้ยนในทางทฤษฎีดนตรี เราเล่นดนตรี pop แต่ก็พยายามนำเสนอสิ่งที่เราได้รับแรงบัลดาลใจ แต่ปัจจุบันหลายสิ่งเปลี่ยนแปลง เมื่อผมทำดนตรี บางทีลืมไปเลยว่าตนเองต้องเล่นเบส ผมเล่นเบสเป็นคนสุดท้าย เวลาผมทำเพลง ผมไม่ให้น้ำหนักกับการทำไลน์เบส แต่จะมองภาพรวมของดนตรี ให้ความสำคัญกับการตีความทางดนตรี “เบส” มีหน้าที่หลักคือการเล่นสนับสนุน (Support) หน้าที่หลักของเบสคือการเล่นเสียงเสียงต่ำ

วิถีแห่งการยืนหยัดในวงการเพลงของไทย

ผมไม่มีพรสวรรค์หรือความเป็นอัจฉริยะ แต่ผมมีความสามารถด้านอื่นทดแทน ขอให้มีระเบียบวินัย อยู่ในจังหวะและเวลาที่เหมาะสม ผมโชคดีที่มีเพื่อน มีค่ายเพลงผลักดันให้มีผลงานเพลง ผมโชคดีหลายอย่าง แต่เรื่องราวหลังจากนั้น เกิดจากความพยายาม ผมรับรางวัลหลายครั้งมาก เคยรับรางวัลกับตูนบอดี้สแลม ผมรู้ว่าทำไมผมยืนข้างตูนบอดี้สแลมบนเวทีรับรางวัลได้

ผมคิดว่า ศิลปินมีบางอย่างในตัวตนมากกว่าความพยายามในการฝึกซ้อม แล้วผมควรจะทำอย่างไร สู้ด้วยอะไรเพื่อจะยืนข้างพวกเขา ผมต้องพยายาม 200 เปอร์เซ็น ผมซ้อมดนตรี เรียนดนตรีเยอะมาก ผมรู้ว่าความแม่นยำในการเล่นคือการทำซ้ำ ทักษะคือความคล่องตัว คือ Memory Master ผมจะเล่นแบบนี้ได้ผมต้องซ้อมเป็นพันครั้งเพื่อให้นิ้วจดจำการเล่น รุ่นพี่อาจซ้อมดนตรี 100 ครั้ง แต่สำหรับผมต้องซ้อม 500 ครั้ง ถึงจะเล่นกับเขาได้ นักดนตรีหลายคนฟังเสียงดนตรีออกว่าเป็นโน้ตตัวใด ผมฟังไม่ออก ผมจึงต้องมีทักษะบางอย่างทดแทน

อยากรู้ทฤษฎีทางดนตรีให้เรียน แต่ถ้าจะเล่นดนตรีต้องใช้วินัยมากกว่าคนที่เกิดมามีพรสวรรค์ ที่สำคัญคือการตรงต่อเวลา มีระเบียบวินัย กราฟชีวิตนักดนตรีของผมไม่เคยสูงที่สุด แต่ก็ไม่เคยย่ำแย่ กราฟชีวิตนักดนตรีของผมยาวนาน ผมเข้าวงการก่อนบอดี้สแลม ทุกวันนี้ผมก็ยังอยู่ในวงการดนตรี ขายผลงานดนตรี สิ่งที่ผมทำอยู่ตลอดคือ เรียนรู้จากรุ่นพี่ แบ่งปันกับคนรุ่นเดียวกัน ช่วยเหลือรุ่นน้อง ไม่ตำหนิใคร เพราะดนตรีของแต่ละคนไม่เหมือนกัน บางคนทำดนตรีเพื่ออาชีพ ทำเพื่อตนเอง ทำเพื่อค่าเทอมลูก เราตำหนิใครไม่ได้ เมื่อเราไม่ชอบฟังดนตรีแบบนี้ก็ไม่ต้องฟัง แต่ในอนาคตเราอาจจะชอบฟังก็ได้

ดนตรีคืออะไร สำหรับผม ดนตรีสำหรับผมคือภาษาหนึ่งที่คนฟัง เราเล่นเพลงให้คนฟังดนตรีมีความสุข ชีวิตผมคือดนตรีหรือไม่? ตอบว่าไม่ใช่ แต่ดนตรีในชีวิตของผมคือสิ่งที่ผมชำนาญ ใช้ดนตรีทำมาหากิน ใช้ดนตรีตามหาความฝัน ดนตรีทำให้ผมยืนหยัดอยู่ในสังคม ดนตรีทำให้ผมมีเงินทอง ดนตรีเป็นสิ่งที่ผมทำได้ดีที่สุดในชีวิต

“การแกะเพลง (Transcribe) เป็นวิธีที่ดีที่สุดในการทำให้เข้าใจบทเพลง การแกะเพลงแล้วเล่นเลียนแบบ เล่นตาม ช่วยพัฒนาได้มากๆ การฟังแล้วเล่นตามยังไงก็พัฒนา เพราะหูเราฟังดนตรีได้ดีขึ้น เมื่อฟังแล้วเรารู้ว่าตำแหน่งของตัวโน้ตน่าจะอยู่ประมาณไหน สิ่งที่ตามมาคือเทคนิคการเล่นจะพัฒนาขึ้น”

รศ.ดร.เด่น อยู่ประเสริฐ คือนักดนตรีแจ๊สผู้บุกเบิกการสอนดนตรีแจ๊สในประเทศไทย เริ่มเรียนดนตรีที่โรงเรียนดนตรีสยามกลการ เป็นนักเรียนแลกเปลี่ยน ไทย – สหรัฐอเมริกา เรียน Interlake High School จบปริญญาตรี วิทยาลัยศิลปะคอร์นิช (Cornish College of the Arts) จบปริญญาโทมหาวิทยาลัยนอร์ทเท็กซัส (University of North Texas) จบปริญญาเอกสาขาการประพันธ์เพลงและการสอนดนตรีแจ๊ส จากมหาวิทยาลัยนอร์ทเทิร์นโคโลราโด สหรัฐอเมริกา เป็นศิลปินเชี่ยวชาญการเล่นเปียโน มีผลงานเรียบเรียงและบรรเลงเปียโนกับค่ายแกรมมี่ 2 อัลบั้ม ได้รับรางวัล ศิลปาธร สาขาดนตรี พ.ศ.2552 ปัจจุบัน ดำรงตำแหน่งคณบดีวิทยาลัยดนตรี มหาวิทยาลัยรังสิต มีประสบการณ์การเล่นดนตรี การเรียบเรียง การประพันธ์ ดนตรีแจ๊ส ทัศนะและมุมมองด้านการศึกษา ที่มีต่อระบบการศึกษาดนตรีแจ๊สในประเทศไทยจึงน่าสนใจอย่างยิ่ง

เปียโนสารพัดประโยชน์

ตอนเด็ก คุณพ่อซื้อคีย์บอร์ดเครื่องเล็ก ความจริงแล้วคีย์บอร์ดเครื่องนั้นคือเครื่องฟังวิทยุที่สามารถเล่นเป็นคีย์บอร์ด เล่นเทปคาสเซ็ท และมีไมโครโฟนสำหรับร้องเพลง ผมชอบกดเล่น คุณพ่อสังเกตเห็นจึงส่งผมไปเรียนดนตรีที่โรงเรียนดนตรีสยามกลการ ตอนนั้นผมอายุประมาณสิบกว่าขวบ แต่สิ่งที่ทำให้ผมชอบเรียนดนตรีเป็นเพราะชอบฟังเพลง คุณแม่ซื้อเทปคาสเซ็ท แผ่นเสียง ตอนนั้น ผมฟังเพลงแต่ก็ไม่เข้าใจว่าดนตรีคืออะไร ยังไง ผมเรียนที่โรงเรียนกรุงเทพคริสเตียนวิทยาลัย เล่นดนตรีวงโยธวาทิต เวลามีประชุมที่โรงเรียนจะต้องมีคนเล่นเปียโน ออร์แกน อาจารย์ให้โอกาสผมเล่น และให้นักเรียนร้องเพลงเหมือนอยู่ในโบสถ์ ช่วงมัธยมมีการประกวดดนตรี พวกเราทำวงป๊อบร็อกเพื่อร่วมประกวด ช่วงเวลานั้นเรามีความสุขมาก

ในช่วงที่ผมเรียนมัธยมศึกษาปีที่ 5 คุณพ่อแนะนำให้ผมสมัครเป็นนักเรียนแลกเปลี่ยน ผมเป็นนักเรียนแลกเปลี่ยน เรียนที่สหรัฐอเมริกา เรียนไฮสกูล Interlake High School เป็นโรงเรียนที่มีโปรแกรมดนตรีที่ดีมาก มีวงออเคสตร้า ซิมโฟนิคแบนด์ แจ๊สแบนด์ คณะนักร้องประสานเสียง ที่นั่นเป็นเหมือนโรงเรียนของรัฐ ผมเพิ่งรู้ทีหลังว่า เป็นเรื่องที่พิเศษมากที่ผมได้เรียนที่โรงเรียนแห่งนี้ ที่สหรัฐอเมริกาทุกโรงเรียนไม่เป็นแบบนี้ ผมได้ครูที่ดี สนับสนุนให้ผมเล่นดนตรี สอนให้ผมทำหลายอย่าง เนื่องจากผมเป็นนักเรียนแลกเปลี่ยน ผมจึงไม่สนใจเรื่องวิชาการมากเท่าใด แต่ที่นั่น เรียนดนตรีได้หน่วยกิตเป็นวิชาเรียน

หลังเรียนจบหนึ่งปี ผมกลับไทย สมัยก่อนเป็นระบบเอ็นทรานซ์ ผมกลับประเทศเข้าระบบเอ็นทรานซ์เพื่อเข้าสอบเรียนมหาวิทยาลัยของประเทศไทยไม่ทัน ผมจึงขอกลับไปเรียนต่อที่สหรัฐอเมริกา แต่เนื่องจากผมไม่ได้ใบประกาศนียบัตรระดับมัธยมศึกษาตอนปลาย (High School Diploma) ผมต้องเรียนซ้ำชั้นอีกหนึ่งปีเพื่อให้จบหลักสูตรมัธยมของสหรัฐอเมริกา และตั้งใจว่าจะเรียนดนตรี ผมอยากเรียน Jazz เพราะในยุคสมัยนั้นในประเทศไทย ไม่มีที่ไหนสอนดนตรีสาขา Jazz ผมขอเรียนต่อที่วิทยาลัยศิลปะคอร์นิช (Cornish College of the Arts) เป็นวิทยาลัยสอนศิลปะ มีดนตรี การแสดง มีการเต้น การออกแบบ การวาดรูป

ผมรู้สึกชอบวิทยาลัยแบบนี้มาก เรียนมหาวิทยาลัย เราต้องเรียนวิชาการ วิชาศึกษาทั่วไป คณิตศาสตร์ ฟิสิกส์ เหมือนมหาวิทยาลัยทั่วไป เพียงแต่เขาเน้นการเรียนการสอนเรื่องศิลปะ ผมรู้จักเพื่อนที่เรียนคณะอื่นๆ เนื่องจากเป็นวิทยาลัยขนาดเล็ก คนน้อย เราต้องทำทุกอย่าง ช่วงที่เรียเป็นนักศึกษาปีหนึ่ง ผมต้องแสดงละคร เต้น ร้องเพลง นักเปียโนมีน้อย ผมต้องไปช่วยเล่นเปียโน เหมือนตอนเรียนไฮสคูลที่ผมต้องเล่นเปียโนให้ทุกวง แต่นั่นทำให้เราถูกพัฒนาโดยไม่รู้ตัว บางอย่างเราทำได้ไม่ดี แต่จำเป็นที่จะต้องเล่น ตามที่เพื่อนขอให้ช่วยเล่น ทำให้เราโตขึ้น เรียนรู้เพลงมากขึ้น พัฒนาทักษะการอ่านโน้ต สามารถการเปลี่ยนคีย์ได้ทันที ทำให้เรามีทักษะหลายอย่างเพิ่มขึ้น

เรียนรู้ได้เร็วเพราะ Jam session

ระหว่างเรียนเพื่อนชวนเล่นดนตรีในคลับเล็กๆ สิ่งที่ทำให้เรียนรู้ได้จริงๆ คือ Jam session เราได้เจอนักดนตรีที่มีฝีมือจำนวนมาก ทำให้เราพบว่า โลกกว้างใหญ่ไพศาลมาก ตอนอยู่โรงเรียนคิดว่าเจ๋งแล้ว พอเรียนจบปริญญาตรี กลับเมืองไทย เป็นยุคเศรษฐกิจดี ผับเปิดถึงตี 4 ผมถามคุณอาว่าควรจะเริ่มยังไงดี คุณอาโทรหาพี่ต๋อง เทวัญ ทรัพย์แสนยากร แล้วพี่ต๋องก็ชวนผมเล่นดนตรีงานการกุศล เมื่อผมรู้จักนักดนตรีมากขึ้นก็เริ่ม jam session แล้วมันก็สุดยอดมาก นักดนตรีเก่งมาก พวกเขาแจมกันอย่างสนุกสนาน ผมมองเห็นพี่โรเบิร์ตเล่นเปียโน มองเห็นพี่น้องตระกูล “ปานพุ่ม” เล่นดนตรี ผมชอบการตีกลองของพี่เล็ก (อริญญ์ ปานพุ่ม) เขาตีกลองได้ละเอียดมาก ผมรู้สึกทึ่งมากเพราะเขาไม่ได้ไปต่างประเทศแต่เขาทำได้อย่างไร

เด็กสมัยนี้อาจมองว่าเป็นเรื่องปกติ แต่ยุคสมัยนั้นมันยากจริงๆ เพราะยุคสมัยก่อนไม่มีสื่ออะไร ไม่มีแผ่นซีดี หรือโน้ตเพลง นักดนตรีต้องขวนขวาย เขาขยันฝึกซ้อมจนเก่งขนาดนี้ พอขึ้นไปแจม มีคนรู้จักมากขึ้น นักดนตรีรุ่นพี่เริ่มชวนไปเล่น เล่นดนตรีด้วยกันนานที่สุด คือ พี่เล็ก พี่ซาร์ แมว เราสนิทเป็นเพื่อนกันจนถึงวันนี้

ผมทำงานเมืองไทย 3 ปี มีคนชวนผมไปสอนดนตรี มีอาจารย์ประทักษ์ ใฝ่ศุภการ และอาจารย์สุกรี เจริญสุข เมื่อเริ่มสอนก็คิดว่า ถ้าผมจะเอาดีด้านการสอน ผมควรจะเรียนต่อ ผมสอนอยู่ประมาณ 1 ปี ก็กลับไปเรียนต่อมหาวิทยาลัยนอร์ทเท็กซัส สหรัฐอเมริกา (University of North Texas) ความจริงผมอยากไปเรียนตั้งแต่เรียนจบปริญญาตรี เพราะเราได้ยินว่า ถ้าอยากเรียนแจ๊สต้องเรียนที่นอร์ทเท็กซัส แต่ที่นั่น มีคนเรียนเยอะมาก ทุกคนเก่ง ตัวเลือกเยอะมาก การแข่งขันสูงมาก มีวงบิ๊กแบนด์ 9 วง ต้องออดิชั่นเข้าวงดนตรี ตำแหน่งนักเล่นเปียโนรับเพียง 1-2 คน นักเปียโน 30 คน ไม่ใช่ทุกคนที่จะสามารถเล่นในวงดนตรีได้ ซึ่งการอยู่ในวงเป็นเกณฑ์ของหลักสูตร ฉะนั้น การจะเรียนจบต้องออดิชั่นเข้าวงดนตรีให้ได้ ทุกคนต้องซ้อมหนักมาก ต้องแย่งกันจองห้องซ้อม

ปริญญาเอกดนตรีแจ๊สคนแรกของไทย

ตอนแรกผมคิดว่า เราเรียนดนตรีอย่างเดียว แต่ความจริงแล้วไม่ใช่ การเรียนมหาวิทยาลัย เราต้องเรียนหนังสือวิชาประวัติศาสตร์ วิชาวิเคราะห์ วิชาวิจัย เป็นเรื่องเกี่ยวกับการเขียนหนังสือ ตอนแรกผมไม่เข้าใจ เนื่องจากเราต้องวิเคราะห์ อธิบาย ทำรายงาน ต่อมาจึงเข้าใจว่า การเขียนหนังสือมีประโยชน์มากๆ ในวันที่เราอยากเป็นครู อยากทำงานด้านการศึกษา อยากเติบโตในงานด้านการศึกษา เมื่อมีคนเยอะ มีกิจกรรมเยอะ มีคอนเสิร์ตตลอด ผมดูวงออร์เคสตรา (orchestra) ซิมโฟนิคแบนด์ (Symphonic Band) แจ๊ส (jazz) ดนตรีทดลอง วงดนตรีอื่นๆ ทำให้เราเปิดโลกทัศน์ดนตรี หลังเรียนจบ ผมทำงานเป็นอาจารย์มหาวิทยาลัยมหิดล เป็น 2 ปี เรียนต่อปริญญาเอก มหาวิทยาลัยนอร์ทเทิร์นโคโลราโดสหรัฐอเมริกา (University of Northern Colorado) ผมเรียนกับ ศ.ดร.จีน เอทคิน (Dr.Gene Aitken) ท่านเป็นอาจารย์ที่มีชื่อเสียงมากในการสอนดนตรีแจ๊ส

การเรียนที่มหาวิทยาลัยนอร์ทเทิร์นโคโลราโด อาจารย์สามารถดูแลเราได้ดี นอกเหนือจากเรียนแล้ว ผมเป็น TA หรือผู้ช่วยอาจารย์ซึ่งต้องทำงานอื่นๆ เช่น ต้องดูแลห้องสมุดดนตรี ช่วยสอนวิชารวมวง ช่วยสอนทฤษฎีดนตรี ช่วยสอนเล่นเปียโน ช่วยทำเทศกาลดนตรีแจ๊ส (Jazz Festival ) ที่นี่เขามีเทศกาลดนตรีที่มีชื่อเสียงซึ่งจัดขึ้นอย่างต่อเนื่องมาหลายสิบปี การจัดเทศกาลดนตรีเป็นงานที่หนักมากเพราะต้อง Setup เวทีการแสดง ยกลำโพง จัดเวที ดูแลจัดการ เป็นเรื่องที่เหนื่อยมาก แต่ที่สุดแล้วเป็นสิ่งที่ดีมากเพราะมันเป็นการฝึก ทำให้เรารู้ว่า การทำเทศกาลดนตรีใหญ่เราต้องการอะไรบ้าง เราได้ประสบการณ์เยอะมาก เรียน ทำงาน สอนนักศึกษา เป็นประโยชน์กับชีวิตผมมาก ผมสอนดนตรีที่นั่น 3 ปี สอนวงดนตรีบิ๊กแบนด์ สอนวงแจ๊สวงเล็ก เล่นเปียโนให้นักร้อง สอนเปียโน สอนทฤษฎี ประสบการณ์ด้านการสอนพัฒนาแนวคิดเรื่องการสอน หลังเรียนจบ ผมทำงานเป็นอาจารย์ที่มหาวิทยาลัยรังสิต เป็นเวลา 20 ปีแล้ว

การแข่งขันในวงการศึกษาดนตรีแจ๊ส

ตอนเรียนนอร์ทเท็กซัส ผมเตรียมตัวเพราะรู้ว่าที่นั่นมีการแข่งขันสูง แต่ไม่คิดว่าการแข่งขันจะสูงมากขนาดนั้น ผมซ้อมดนตรีอย่างหนัก ซ้อมทุกวันเป็นปกติ ซ้อมวันละ 6-7 ชั่วโมง ผมเตือนนักศึกษาดนตรีอยู่เสมอว่า ตอนเป็นนักศึกษาเป็นช่วงเวลาที่ดีในการที่คุณจะได้ฝึกซ้อมดนตรีอย่างเต็มที่ หลังเรียนจบก็จะไม่มีเวลาซ้อมอีกแล้ว ผมเรียนจบปริญญาตรี เมื่อตัดสินใจเรียนต่อ ผมซ้อมดนตรีอย่างหนักอีกครั้ง นอกจากนั้นยังต้องอ่านหนังสือเพื่อเตรียมตัวสอบหลายวิชา เช่น ทฤษฎีดนตรี ประวัติศาสตร์ดนตรี เปียโน โสตทักษะ (Ear Training) การออดิชั่น จะเน้นการอ่านโน้ต (Sight reading) การอ่านโน้ต ชาวยุโรปตะวันออก คนเกาหลี อ่านโน้ตเก่งมาก เมื่อวางโน้ตเขาจะอ่านได้ทันที ตั้งแต่อยู่มัธยม ผมโชคดีมากที่ได้อาจารย์ที่ดี เขาพยายามฝึกเรา ตั้งแต่การอ่านโน้ต แจม การฟัง ซึ่งเป็นเรื่องสำคัญมาก

อาจารย์ดนตรี มิสเตอร์ ลีโอ ดอดด์ (Leo Dodd) เขามีตารางและบันทึกชื่อของพวกเรา แล้วเขาให้เราเขียนลงไปว่า เราฟังเพลงอะไรไปบ้าง แล้วเราก็ต้องเขียนลงบนกระดาน ถ้าไม่มีแผ่นเสียงก็สามารถยืมได้ ผมมักจะถามอาจารย์ว่า ผมควรจะฟังใครดี อาจารย์เขาจะแนะนำ เอโร การ์ดเนอร์ (Erroll Garner) ซึ่งเป็นการเปิดโลกดนตรีอีกแบบ หรือฟังผลงานเพลงของ ออสก้า ปีเตอร์สัน (Oscar Peterson) เราเริ่มต้นจากการฟัง เขาให้เล่นดนตรีหรือแจมในวงเล็ก ซึ่งเป็นสิ่งที่อยู่นอกเหนือจากนอกหลักสูตร คือเขาให้นักเรียนวงใหญ่นัดซ้อมเป็นวงเล็ก เราเล่นแบบไม่รู้เรื่อง อาจารย์บอกให้เล่นไปโดยไม่ต้องสนใจอะไรมาก ซึ่งมันดีมากกับอีโก้ มันทำให้เราไม่กลัวที่จะเล่นผิด อาจารย์ให้เราอิมโพรไวส์ (Improvise) ทำให้เรามีความกล้า

การแกะเพลงเป็นวิธีที่ดีที่สุดในการเรียนรู้แจ๊ส

ตอนเรียนปริญญาตรีมีการ แจม เซสชั่น (Jam session) เยอะมาก ตอนนั้นเราอาจเล่นได้ไม่ดี แต่ผมคิดว่า แนวคิดแบบนี้ทำให้เรากล้า ไม่กลัว เมื่อเรียนดนตรีเราจะเข้าใจเองว่าเป็นอย่างไร หรือเมื่อมีประสบการณ์ด้านการฟังเพลงมากขึ้น ก็จะเข้าใจมากขึ้น ซึ่งในช่วงนั้นเราแกะเพลง ผมต้องโซโล่เพลงของ เคาท์ เบซี (Count Basie) ก็ไม่รู้ว่าควรทำอย่างไร อาจารย์ให้แกะเพลงจากแผ่นเสียง ทราบที่หลังว่า การแกะเพลง (Transcribe) เป็นวิธีที่ดีที่สุดในการทำให้เข้าใจบทเพลง การแกะเพลงแล้วเล่นเลียนแบบ เล่นตาม ช่วยพัฒนาได้มากๆ การฟังแล้วเล่นตามยังไงก็พัฒนา เพราะหูเราฟังดนตรีได้ดีขึ้น เมื่อฟังแล้วเรารู้ว่าตำแหน่งของตัวโน้ตน่าจะอยู่ประมาณไหน สิ่งที่ตามมาคือเทคนิคการเล่นจะพัฒนาขึ้น

การแกะเพลงแล้วเล่นตาม เป็นการเรียนรู้เทคนิคของคนอื่น เช่น ชิค คอเรีย (Chick Corea) เมื่อเราแกะเพลงแล้วเล่นตามเราจะได้เทคนิคของ ชิค คอเรีย สำหรับการเล่นดนตรีแจ๊ส ผมคิดว่า การแกะเพลงสำคัญมากๆ เพราะไม่อย่างนั้นเราจะจำกัดตนเองตามเท่าที่มือเราสามารถทำได้ ต่อให้เราได้ยินอะไรที่เจ๋ง (Cool) หรือพิสดารขนาดไหน ถ้ากล้ามเนื้อไม่พร้อม มันไม่สามารถถ่ายทอดลงที่มือได้ เราต้องมีวินัยในการฝึกซ้อมมากๆ ค่อยๆ ฝึก เล่นตามช้าๆ แล้วค่อยๆ พัฒนาไปเรื่อยๆ

นักดนตรีมีส่วนคล้ายกับนักกีฬา เราต้องเตรียมร่างกายให้พร้อม ก่อนจะวิ่งเร็วก็ต้องวิ่งช้าให้ได้ ว่ายน้ำต้องควบคุมระบบการหายใจ ทุกอย่างอยู่ที่การฝึกฝน การที่นักกีฬามีโค้ช เขาจะมองเราจากมุมมองด้านนอก ซึ่งทำให้มองเห็นว่าเราควรจะแก้ส่วนไหน หรือพัฒนาส่วนไหน โค้ช คืออาจารย์ที่จะมองเห็นเราว่า ควรจะปรับปรุงอย่างไร และบอกกับเราว่า เล่นช้าๆ ซ้อมให้ถูกต้อง เด็กๆ มักจะใจร้อน ตอนเป็นเด็กผมใจร้อนอยากเล่นเร็วๆ เนื่องจากเทคนิคไม่ดีเราก็เล่นกันผิดๆ โน้ตไม่แม่นยำ มันจะผิดอยู่จุดเดิม เพราะเรายังไม่พร้อม ผมบอกนักศึกษาว่า ถ้าอยากจะเล่นเร็ว ให้ฝึกฝนเล่นช้าให้ถูกต้อง เดี๋ยวมันก็จะพัฒนาให้เร็วขึ้นเอง เหมือนนักกีฬา ต้องพัฒนากล้ามเนื้อ ต้องใจเย็นๆ

ผมคิดว่า เราต้องรู้ตนเองว่าเรามีกำลังใจในการเล่นขนาดไหน บางครั้ง การเล่นดนตรีไม่รุนแรงเท่ากับเล่นกีฬา แต่เปรียบได้กับการเล่นเครื่องเป่าหรือมือกลอง อาจารย์เคยสอนว่า ไม่ต้องรีบร้อน ไม่ต้องรีบปล่อยของ ค่อยๆ เล่าเรื่องราว มีเรื่องอะไรบ้าง แล้วเราไปจุดพีคของเพลง ไม่อย่างนั้น ถ้าเราปล่อยของตั้งแต่ตอนต้น มันไม่มีที่ไป คือเราเป่าแรงตั้งแต่ต้น เป่าได้ 20 ห้อง เราได้แค่นี้ เพราะสภาพปากของเราเป่าได้แค่นั้น ซึ่งเหนื่อยมาก พอหมดแรงมีเพียงทางเดียวคือต้องลง กราฟของเพลงอาจจะไม่สวยงามมากนัก เครื่องเป่าต้องตัดสินใจดีๆ แต่ถ้าจุดที่จะให้เราจะแสดง หรือ solo ไม่เยอะมาก ผมว่าแบบนั้นต้องลุย เช่นมีที่ให้เราแสดงหรือโซโล เพียง 12 ห้อง แบบนั้นต้องโชว์เลย อย่างไรก็ตาม การเล่นควรอยู่ในบริบทที่เหมาะสมกับเพลง

การควบคุมวงดนตรีแจ๊ส

สำหรับการควบคุมวง ต้องอาศัยประสบการณ์ค่อนข้างเยอะ ยิ่งทำเยอะเท่าไรยิ่งดี ผมโชคดีตั้งแต่เรียนชั้นมัธยม ผมมีโอกาสได้ควบคุมวง แม้เป็นวงดนตรีไม่ใหญ่มาก ตอนนั้นมีละครเพลงที่วงดนตรีจะต้องไปเล่น เนื่องจากเป็นวงเล็ก อาจารย์จึงมอบหน้าที่ควบคุมวงให้กับผมเพราะผมทำหน้าที่เล่นเปียโนรู้จักเพลงดีอยู่แล้ว ผมก็เริ่มจากวงเล็ก ซึ่งความจริงไม่มีอะไรมาก เพียงแค่ขึ้นตรงไหน หรือจบตรงไหน แค่นั้น หลังจากนั้น ที่โบสถ์ต้องการเพลงคริสต์มาสซึ่งมีผมเรียนดนตรีเพียงคนเดียว เขาบอกให้ผมช่วยทำนักร้องประสานเสียงให้ ผมเริ่มจากตรงนั้น เมื่อเรียนปริญญาโท ผมเรียนคอนดักติ้ง (Conducting) อย่างจริงจริง พอเรียนปริญญาเอก ผมได้ควบคุมวงใหญ่ ตลอดระยะเวลา ผมค่อยๆ พัฒนาขึ้น เริ่มเข้าใจพื้นฐานการควบคุมวงดนตรีว่าต้องทำอย่างไร ท่าทางชัดเจนไหม อาจารย์ที่สอนจะบอกว่า วงดนตรีต้องการความชัดเจน ต้องเข้าตรงไหน หยุดตรงไหน วลีเพลงควรจะดังขึ้นหรือเบาลง

ส่วนการคุมนักร้องประสานเสียงเป็นการควบคุมอีกแบบหนึ่ง ต้องควบคุมแทบทุกคำ ทำให้ผมละเอียดมากขึ้น ต้องทำท่าทางเยอะหน่อย สิ่งที่นักร้องประสานเสียงและวงดนตรีต้องการคือ เขาต้องการความชัดเจนในการแสดง การตีความ เขาอยากรู้ว่า เขาต้องทำอะไร ยังไง เราต้องทำการบ้าน คือในโน้ตเพลงมีอะไรหลายอย่างที่ไม่ชัดเจน โน้ตสั้น แต่สั้นขนาดไหน? ยาว ยาวขนาดไหน? ช้า ช้ามาก หรือ ช้าปานกลาง แล้วยิ่งถ้าเป็นโน้ตดนตรีแจ๊ส ยิ่งต้องดูอย่างละเอียด การเล่นดนตรี เราควรต้องทำการบ้านมาก่อน โดยเฉพาะมือกลอง โน้ตไม่ละเอียดเลย เพลงสไตล์ไหน กลองต้องตีแบบไหน โน้ตกลองบางอัน มีแต่ แสลส (/) ไม่บอกข้อมูลอะไรเลย มือกลองต้องทำการบ้าน ต้องฟังเยอะมาก ต้องมีสติ ดูแต่โน้ตเพียงอย่างเดียวไม่ได้ คุณต้องฟังเครื่องบราส เครื่องเป่า (brass instrument) กำลังทำอะไรอยู่ ทรอมโบน แซ็กโซโฟน กำลังทำอะไร มันเป็นเรื่องยากสำหรับมือกลองเพราะเครื่องดนตรีของเขาเป็นเครื่องที่ดัง แล้วยังต้องดูโน้ต ต้องฟังเครื่องดนตรีอื่นอีก การเป็นมือกลองในวงดนตรีแจ๊สต้องเตรียมตัวหนักมาก ต้องศึกษาโน้ตและฟังเพลงมาก่อน

อีกอย่างคือ เวลาในการซ้อมมีจำกัด คือ ถ้าเรานัด 4 โมงเย็น (PM) เราจะเล่น 4 โมงเย็น (PM) ต้องตรงเวลา ฉะนั้น ต้องมาก่อน ถ้าบอกว่าเลิกซ้อมดนตรี 6 โมงเย็นก็จะเลิก 6 โมงเย็นจริงๆ คนควบคุมวงดนตรีต้องวางแผนให้ดี เพราะเราไม่สามารถคาดคะเนได้ อาจเกิดปัญหาหลายอย่าง ต้องมีเวลาให้วงพักด้วย ต้องวางแผนการเล่นดนตรี มีวอร์มอัพในตอนต้น เมื่อวงคุ้นเคยกันมากขึ้น ก็จะเริ่มฟังมากขึ้น ฟังเซกชั่นลีดเดอร์ (Section Leader) ฟังทรัมเป็ต ฟังแซกโซโฟน แต่ถ้าเป็นวงนักศึกษา พอจบปีก็เปลี่ยนคน เราเทรนด์เขามา 4 ปี เราต้องเริ่มใหม่ แต่มันก็ดีเพราะทำให้เรากระตือรือร้นตลอดเวลา ซึ่งบางครั้ง มือทรัมเป็ตในวงดนตรีซึ่งเป็นนักศึกษาเรียนจบปริญญาตรีพร้อมกัน 3-4 คน แย่เลย

ยุคบุกเบิกเทศกาลดนตรีแจ๊ส

เป็นความโชคดีที่มหาวิทยาลัยนอร์ทเทิร์นโคโลราโดมีการจัดเทศกาลดนตรีใหญ่ เป็นการจัดเทศกาลดนตรีที่เน้นการศึกษาเป็นเวลา 3 วัน ในช่วงกลางของเทศกาลจะมีมาสเตอร์คลาส (Master Class) มีเวิร์กช๊อป (Workshop) เต็มไปหมดเลย มีหลายตึก วงเล็ก วงใหญ่ มีหลายระดับ (Lavel) ตั้งแต่เด็กระดับเบื้องต้นถึงระดับสูง ทุกเย็นจะมีคอนเสิร์ต โดยมีวงดนตรีนักศึกษาเล่นเปิดให้ก่อน แล้วจะเป็นวงอาชีพ (Professional) หลังจบเทศกาลดนตรีเราจะเตรียมตัวสำหรับงานเทศกาลดนตรีของปีต่อไป มีการวางแผนเตรียมการล่วงหน้าเป็นปี มีการจองศิลปินที่มีเชื่อเสียง มีการวางแผนว่าในแต่ละเดือนต้องทำอะไรบ้าง ซึ่งไม่มีอะไรยากเพราะเรามีรูปแบบอยู่แล้วว่า เราต้องทำอะไรตอนไหน อย่างไร ก่อนจะเริ่มเทศกาลดนตรีเราจะมีการเปิดรับสมัครวงดนตรีนักเรียนนักศึกษา จะมีเด็กประถมถึงมหาวิทยาลัย เพื่อเขาจะได้แสดงดนตรีและย้ายไปอีกห้องหนึ่งเพื่อรับคอมเม้นท์จากกรรมการ ใช้เวลาประมาณ 10-15 นาที นั่นเป็นการทำงานเพื่อการศึกษา ไม่ใช่การแข่งขัน

เมื่อปิดรับสมัครเราจะคัดแยกวง ซึ่งเป็นการให้เกรดวงดนตรีเพื่อกำหนดว่าวงดนตรีต้องอยู่ตรงไหน รวมถึงขนาดวงดนตรีควรอยู่ตึกไหน ห้องไหน มีอาจารย์รับผิดชอบการเงิน อีกส่วนที่เขาดูแล เมื่อใกล้เทศกาลต้องติดต่อกรรมการ เราต้องติดต่อกรรมการเยอะมากเพราะมีอยู่หลายห้อง เขาให้เราติดต่อ ใช้ศิษย์เก่าเข้ามาช่วยด้วย ต้องติดต่อโรงแรม ต้องมีคนดูแลศิลปิน ก่อนวันงานก็จะต้องทำงานหนัก ทำงานให้เสร็จ บางคนต้องถ่ายวีดีโอ บางคนต้องดูแลกรรมการ บางคนต้องดูแลวงนักเรียน ซึ่งมีหลายหน้าที่ นับเป็นประสบการณ์ที่ดี ทำให้ผมรู้ว่า การจัดการเรื่องเหล่านี้มันไม่ง่ายเลย

เมื่อกลับเมืองไทย เราจัดงานดนตรีเล็กๆ แล้วค่อยๆ โตขึ้น เป็นเรื่องที่ดีมากที่งานค่อยๆ โต เพราะช่วงแรกๆ ผมยังขาดประสบการณ์ในการจัดการ เรามีเจ้าหน้าที่เพียง 2 คน อาจารย์ไม่ถึง 10 คน แต่ทุกคนช่วยงานกันอย่างเต็มที่ ประสบการณ์จากมหาวิทยาลัยนอร์ทเทิร์นโคโลราโด ช่วยทำให้เรามีทักษะด้านการบริหารจัดการ แต่หลายสิ่งหลายอย่างต้องเรียนรู้ใหม่ โดยเฉพาะวัฒนธรรมด้านการทำงานในเมืองไทยเป็นอีกแบบ ชาวต่างชาติอาจจะไม่เข้าใจ ผมไม่ได้บอกว่าอะไรดีหรือไม่ดี เพียงแค่เราบอกว่า มันเป็นวัฒนธรรมที่แตกต่างกัน

ฝึกคีย์บอร์ดสู่วิถีศิลปินเปียโนแจ๊ส

ผมเริ่มเรียนอิเล็กโทนที่สยามกลการ มือซ้ายเล่นคอร์ด มือขวาเมโลดี้ เท้าเล่นเบส สามารถปรับเปลี่ยนเป็นเปียโนแจ๊สได้ไม่ยาก ผมว่าเป็นทักษะที่ดีที่ได้จากอิเล็กโทน อาจารย์จะชอบเอาเพลงฟิวชั่นของญี่ปุ่นให้เล่น ผมชอบมาก เล่นไปโดยไม่ค่อยรู้ว่ามันคืออะไรในตอนนั้น หลังจากนั้น ตอนเป็นนักเรียนแลกเปลี่ยนที่นั่นมีเพียงเปียโน ผมออดิชั่นเข้าวงแจ๊ส เล่นเปียโนตั้งแต่ตอนนั้น ผมทำงานโปรเจ็กซ์เฉพาะให้กับแกรมมี่ ตอนผมได้เจอกับพี่อู๋ แมคอินทอช (อรรถพล ประเสริฐยิ่ง) พี่อู๋ชวนผมทำเพลงบรรเลง บอกว่า “เด่น เอาเพลงแกรมมี่ทำเป็นเพลงแจ๊ส อยากทำอะไรทำเลย” ผมก็ถามว่า จริงเหรอพี่! คิดกันอยู่นานว่าจะเป็นคอนเซ็ปอะไร ในที่สุดก็ได้เพลง อัศนี-วสันต์ มาทำเป็นเพลงบรรเลง หลังจากนั้นผมก็ได้รับรางวัล คมชัดลึกอะวอร์ด สาขาเพลงบรรเลงยอดเยี่ยม

ช่วงนั้น แกรมมี่ซื้อลิขสิทธิ์ของ วอเนอร์ แชปเบอร์ (Warner Chappell) มีบทเพลงแจ๊สสแตนดาร์ดเยอะพอสมควรในการทำเพลง พี่อู๋ ให้คุยกับพี่อ้อม ชุมพล ศุปัญโญ ให้เลือกเพลงมาทำ ทำชุดสแตนดาร์ด และเรียบเรียงให้กับเครื่องดนตรีอื่นๆ บ้าง ซึ่งเป็นโปรเจ๊กซ์ใหญ่ นอกจากนั้น ก็จะมีโปรเจ๊กซ์ เล็ก ๆ เช่นงานเรียนเรียง เล่นเปียโน หลังจากนั้น มีคนเสนอชื่อผมได้รับรางวัลศิลปาธร พี่จิ จิรพรรณ อังศวานนท์ เป็นคนขอผลงานและเสนอชื่อ ผมส่งงาน อัศนี-วสันต์ และมีบทเพลงที่เขียนให้กับวงใหญ่ ออเคสตรา บิ๊กแบนด์ ส่วนใหญ่เป็นงานสร้างสรรค์ ผมคิดว่าคนทำงานศิลปะ ส่วนใหญ่ไม่ได้หวังรางวัล แต่เมื่อมีคนเห็นคุณค่าผลงาน เราก็ดีใจ เป็นแรงผลักดันให้เราทำงานต่อไป

เปรียบเทียบดนตรีกับอาหาร

ถามว่าอะไรอร่อยกว่ากัน เราไม่สามารถตอบได้ คือวันนี้เราอยากกินแฮมเบอร์เกอร์ อีกวันเรากินกระเพราไก่ก็อร่อย จะบอกว่าอะไรดีกว่ากัน เราก็บอกไม่ได้ แต่จะให้เรากินแฮมเบอร์เกอร์ทุกวันก็ไม่ได้ กินกระเพราไก่ทุกวันก็ไม่ได้ ในเชิงศิลปะ เราสนใจที่จะเสพงานใหม่ ดนตรีมีการแลกเปลี่ยนทางวัฒนธรรมพอสมควร มันน่าสนใจดีที่ว่า ไม่ว่าจะเป็นเป็นดนตรี ป๊อป คลาสสิก แจ๊ส มีการแลกเปลี่ยนวัฒนธรรมอยู่ตลอดเวลา ผมว่าตรงจุดนี้น่าสนใจ เราจะนึกถึงอาจารย์บรูซ แกสตัน (Bruce Gaston) เป็นหนุ่มอเมริกันมาอยู่เมืองไทย สนใจดนตรีไทย กลายเป็นผู้เชี่ยวชาญดนตรีไทยมากที่สุดคนหนึ่ง อาจารย์ซึมซับดนตรีไทยแต่ก็ไม่ได้ทิ้งตัวตนความเป็นอเมริกัน เป็นนักแต่งเพลง นักเปียโน พยายามผสมผสานอะไรต่างๆ เป็นเรื่องสนุกมากที่เห็นอะไรแบบนี้

สมัยก่อน เราจะนึกถึงชาวโปรตุเกสเข้ามาประเทศไทย มีการแลกเปลี่ยนวัฒนธรรม ทั้งเรื่องอาหาร ศาสนา ฯลฯ ดนตรีก็เช่นกัน เราแต่งเพลงโดยได้รับแรงบันดาลใจจากเพื่อนบ้านของเรา เพลงลาวดวงเดือน เพลงพม่ารำขวาน เขมรไทรโยก นักแต่งเพลงคลาสสิก เช่น โยฮันน์ เซบาสเตียน บาค (Johann Sebastian Bach) เป็นชาวเยอรมันก็แต่งเพลงอิตาเลี่ยนคอนแชร์โต เรายืมวัฒนธรรมกัน อย่างบาค สนใจผลงานของ อันโตนีโอ ลูซีโอ วีวัลดี (Antonio Lucio Vivaldi) เรียบเรียงเพลงของวีวัลดีหลายบท การเห็นศิลปินแลกเปลี่ยนวัฒนธรรมกันเป็นเรื่องที่สนุกมาก ในกรณีของดนตรีไทยก็เหมือนกัน เราชอบทำแบบนี้ มันมีพื้นที่ให้เติบโตได้อีกเยอะ ศิลปะหยุดนิ่งไม่ได้

สำหรับงานดนตรีทดลอง อาจสามารถเปรียบเทียบคล้ายๆ งานศิลปะนามธรรม (Abstract) ซึ่งเปิดพื้นที่ให้เราตีความได้เยอะ ทั้งดนตรีดั้งเดิม และดนตรีทดลอง มีความดีงามความสวยงามของตนเอง ดนตรีเป็นงานศิลปะที่ชอบทดลองมาตั้งแต่ต้นแล้ว แจ๊สถือว่าเป็นงานทดลองเช่นกัน เป็นการทดลองเอา อเมริกัน แอฟริกัน มิวสิค บลูส์ โยธวาทิด มาผสมผสานกัน ยุคสมัยนี้ มีการทดลองเรื่องดนตรีเยอะมาก มีดนตรีอิเล็กทรอนิกส์ ที่สามารถเล่นกับเสียง ที่ฟังดูแล้วอาจไม่รู้ว่าเป็นคอร์ดอะไร มีงานที่ไปไกล และงานที่ยังอิงแบบแผนดั้งเดิม มันมีที่ของมันอยู่ อาจจะไม่ได้รับความนิยมกว้างขวางนัก แต่ก็เป็นงานที่น่าสนใจและน่าศึกษา

สมัยก่อนเราฟังดนตรีอย่างผิวเผิน ไพเราะดี สนุกดี ฟังตามที่มีอยู่ในสมัยนั้น การฟังในยุคแรก ไม่ได้ฟังละเอียด ฟังเพื่อความเพลิดเพลิน จะตั้งใจฟังจริงๆ คือตอนที่เป็นนักเรียนแลกเปลี่ยนไทย – สหรัฐอเมริกา อาจารย์ให้ฟังเพลง แกะเพลง ต้องตั้งใจฟังจริงๆ เราต้องแกะให้เหมือน เล่นให้เหมือน ตอนนั้นไม่ได้เรียนรู้เรื่องทฤษฎีดนตรีอะไร ใช้วิธีจดจำ เดา โน้ตนี้ เป็นคอร์ดนี้ เมื่อเรียนดนตรี เรียนการเรียบเรียงเสียงประสาน เอียเทรนนิ่ง ทำให้เราต้องฟังเพลงละเอียดขึ้น แต่ทำให้เราฟังอย่างละเอียดมากขึ้น

ตอนเรียนปริญญาตรี อาจารย์ให้แกะเพลง เพลงเริ่มยาก เริ่มซับซ้อน แต่ฝึกฝนให้หูเราดีขึ้น เมื่อทำบ่อย ก็ทำเร็วขึ้นเอง ตอนแรกที่แกะเพลงก็จำเอา แต่พอเขียนโน้ตเป็นก็ทำให้เราเข้าใจมากขึ้น ถ้าฟังเพลงเดียวกัน ตอนนี้กับตอนเด็ก ความรู้สึกคงไม่เหมือนกัน เหมือนตอนเด็กเราฟังเพลง จอห์น โคลเทรน ฟังแล้วก็รู้ว่ามันเจ๋งดี แต่ก็รู้แค่่นั้น พอโตขึ้น ฟังใหม่ก็ทำให้รู้ว่ามีอะไรอยู่ในนั้นเยอะเลย ผมว่าแม้กระทั่งคนที่ไม่ใช่นักดนตรี เวลาฟังเพลงตอนเด็กแล้วมาฟังใหม่ตอนโต เราจะได้ยินอะไรที่แตกต่างกันออกไป

การเขียนสู่การเป็นนักวิเคราะห์ดนตรี

สำหรับวารสารดนตรีรังสิต ศ.ดร.วิบูลย์ ตระกูลฮุ้น ท่านชวนทำวารสารตั้งแต่ยุคแรกที่วิทยาลัยดนตรี ผมว่าเป็นสิ่งที่ดีมาก เป็นการจัดความสมดุลระหว่างกิจกรรมการแสดงดนตรีและงานวิชาการ เราอยากผลักดันให้อาจารย์ของเราได้ทำงานวิชาการ ทำงานเขียนมากขึ้น ปัจจุบันวารสารดนตรีรังสิตอยู่ในฐาน TCI 1 นักดนตรีทั่วไปไม่ชอบเขียนหนังสือ ช่วงแรกที่ผมเริ่มเขียน ไม่ได้เขียนงานวิชาการ พี่ที่ทำงานนิตยสารชวนให้เราเขียนบทความสั้นๆ สนุกดี แต่เมื่อต้องเขียนงานวิชาการ มันมีระบบระเบียบซึ่งเราต้องทำตาม จึงค่อยๆ พัฒนา ในช่วงแรกไม่รู้ว่าต้องทำยังไง แต่ผมชอบอ่านหนังสือ ชอบซื้อหนังสือ แต่บางเล่มซื้อมาก็ไม่ได้อ่านเป็นปีก็มี ศ.ดร.ณัชชา พันธ์ุเจริญ เป็นตัวอย่างที่ดีให้กับนักวิชาการดนตรีอีกหลายคน ตำราเป็นสิ่งที่จะต้องทำ เพื่อจะส่งต่อความรู้ให้กับคนรุ่นต่อไป คีย์เวิร์ดคือ “การส่งต่อ” ในที่สุดแล้วยุคเราก็จะหมดไป หน้าที่ของเราคือการส่งต่อ

การเรียนดนตรีเป็นงานหนัก เราจะต้องซ้อมดนตรี แต่งเพลง ต้องอ่านหนังสือ เข้าห้องสมุด เขียนงานส่งอาจารย์ พอจบแล้วทำงานเป็นนักดนตรี เป็นศิลปิน การเป็นนักดนตรีหรือศิลปินไม่ง่ายเลย ต้องรับผิดชอบหลายอย่าง จะประสบความสำเร็จสายศิลปินต้องขยันอย่างมาก และต้องมีองค์ประกอบอื่นๆ ร่วมด้วยอีก สำหรับผม ตอนจบปริญญาตรี อยากเป็นนักดนตรี แต่เมื่อได้สอนดนตรี ได้สอนในมหาวิทยาลัย ก็เริ่มนึกถึงตอนเรียน ตอนนั้นเราเคยคิดจะเป็นอาจารย์จึงเริ่มคิดถึงการเรียนต่อ เมื่อเราตั้งใจจะทำอะไร มันจะเป็นแรงผลักดันอยู่ข้างในว่า เราต้องทำให้ได้ เราจะขวนขวายเพื่อจะทำให้ถึงเป้าหมาย มันจะต้องอาศัยความอดทนพอสมควร ถ้าเป้าหมายตอนเรียนจบเราชัด เราจะพยายาม ไม่ท้อง่ายๆ ซึ่งมันไม่มีสูตรสำเร็จ

บางคนตั้งใจทำอย่างหนึ่งแต่ประสบความสำเร็จอีกอย่างหนึ่ง ผมมีเพื่อนที่หยุดเรียนปริญญาเอกสองคน ปัจจุบันทั้งสองประสบความสำเร็จในทางของเขา คนแรกทำงานเป็นมือเบสมีทัวส์คอนเสิร์ตรอบโลก มีงานเยอะมาก อีกคนทำงานเป็นอาจารย์สอนดนตรีโรงเรียนอินเตอร์ในหลายประเทศ พวกเขาประสบความสำเร็จในชีวิต ช่วงที่ผมเรียนปริญญาตรี เพื่อนของผมคนหนึ่งทำงานเป็นมือกลองบนเรือสำราญ เล่นดนตรีบนเรือสำราญช่วงฤดูร้อน กลับมาเรียนได้ไม่นาน มีคนโทรมาชวนให้เป็นหัวหน้าวงดนตรีบนเรือสำราญ เขาตัดสินใจทิ้งการเรียนแต่ก็ประสบความสำเร็จอีกแบบหนึ่ง โอกาสของแต่ละคนต่างกัน แต่การมีเป้าหมายที่ชัดเจนในระดับหนึ่ง ช่วยทำให้เราไปถึงเป้าหมายได้ง่าย แต่ต้องอยู่บนพื้นฐานของความเป็นจริงด้วย

“ศิลปะของดนตรี เราต้องรู้จักความไพเราะ สังเกตการเล่นดนตรี บางคนเล่นดนตรีได้อย่างคล่องแคล่ว สร้างเสียงดนตรีได้แต่ขาดความไพเราะ การเล่นดนตรีควรมีองค์ประกอบ 3 อย่าง คือ ช่องว่างของการเล่นอันเหมาะสม (ช่องไฟ) จังหวะอันเหมาะสม , Dynamic การเล่นหนักเบา ทำให้เกิดความน่าฟังและเป็นระเบียบ หลังจากนั้น เอาความรู้สึกใส่ลงไป เอาจิตวิญญาณใส่ลงไปให้ได้อารมณ์ที่พอเหมาะพอดี”

ต๋อง เมธวัชร์ (เทวัญ) ทรัพย์แสนยากร นักดนตรีวัย 75 ปี คือตำนานดนตรีของประเทศไทย เพราะเมื่อ 50 ปีก่อน เขาเป็นนักดนตรีผู้บุกเบิกการแสดงเดี่ยวแซกโซโฟนและไวโอลินบนเวทีการแสดง เขาเป็นนักดนตรีที่มีชื่อเสียงทำให้ผู้คนรู้จักแซกโซโฟนในวงการดนตรีไทย นอกจากนั้น เขายังเป็นผู้นำเสนอวัฒนธรรมไทยร่วมสมัยต่อโลก ด้วยการนำเครื่องดนตรีไทยออเร้นจ์บทเพลงทำการแสดงดนตรีใน เอเชีย ยุโรป สหรัฐอเมริกา กระทั่งได้รับรางวัลวงดนตรียอดเยี่ยมของเอเชีย

การฟังเพลงก็เหมือนการทำความรู้จักกับใครสักคน

ผมเป็นเด็กที่ทำอะไรไม่เหมือนคนอื่น ผมผิวปากเป็นเสียงพิเศษ ทำได้เองโดยธรรมชาติ เพื่อนในวัยเด็กของผมชอบฟังเสียงผิวปากของผม ผมนำวัสดุหลายอย่างมาทำเครื่องดนตรี เช่น การผิวปาก เคาะโต๊ะเป็นจังหวะ การฟังเพลงสำหรับผมในตอนเด็ก ก็เหมือนการทำความรู้จักกับใครสักคนที่เราไม่เคยรู้จัก ผมฟังเพลงจากวิทยุของคุณพ่อ บทเพลงเหมือนใครคนหนึ่งที่เรากำลังทำความรู้จัก เราจดจำใบหน้าของเขา เสียงของเขา แล้ววันหนึ่ง เมื่อเราพบเจอเขาอีกครั้งก็จะจดจำได้ ผมฟังดนตรีครั้งแรกเพื่อทำความรู้จัก แยกสำเนียงการเล่นแต่ละสำเนียงดนตรี จดจำสำเนียงดนตรีนั้นไว้ในความทรงจำ

เมื่อเติบโตขึ้น ผมสนใจดนตรี เริ่มฟังเพลงบรรเลง เฝ้าฟังเสียงดนตรีบางท่อนในบทเพลง มีสุนทรียรมณ์กับบทเพลงที่กำลังฟัง เมื่อเติบโตเป็นผู้ใหญ่ก็นึกทบทวน แสดงว่าในช่วงวัยเด็ก เราเสพเดนตรีหรือเข้าถึงอารมณ์ของผู้เล่นดนตรีตั้งแต่วัยเด็ก เป็นความละเอียดอ่อนในตัวตนซึ่งคนทั่วไปฟังแบบเผินๆ ส่วนผมเมื่อฟังเพลงแล้วจะเกิดความไพเราะ เกิดอารมณ์ร่วม สิ่งเหล่านี้ไม่มีใครสอน มันเป็นไปโดยธรรมชาติ เวลาสัมผัสเครื่องดนตรีผมจะรู้สึกถึงสุนทรียรมณ์โดยอัตโนมัติ ผมไม่เคยคิดถึงตัวโน้ตในเวลาทำการแสดง แต่ผมจะคิดถึงอารมณ์ในเสียงดนตรี เมื่อเล่นดนตรีผมจะใส่อารมณ์ ใส่จิตวิญญาณลงในดนตรี

ผมแยกแยะแต่ละสำเนียงการเล่นดนตรีของศิลปินแต่ละคนแล้วเก็บไว้ในความทรงจำ เวลาเล่นดนตรีผมไม่ต้องแกะสำเนียงหรือซ้อมดนตรีของศิลปินคนนั้นอีก ผมปรับตัวได้อย่างรวดเร็วในการเล่นดนตรี ทุกครั้งที่ฟังดนตรีผมมักสงสัยหรือมักตั้งคำถามว่า ทำไมนักดนตรีไทยจึงไม่เป็นที่รู้จักในระดับสากล แต่เมื่อเราลองฟังเพลงไทยมันเป็นจิตวิญญาณอีกแบบหนึ่ง ที่มีความเป็นไทย

เพลงไทยเดิมและเพลงลูกทุ่งเป็นดนตรีแนวเดียวกัน เพลงไทยเดิมเป็นรากฐานพัฒนาสู่เพลงลูกทุ่ง เราคิดว่า ทำไมเพลงไทยเดิมถึงหายไป แต่มีเพลง เขมร ลาว พม่า แขก เช่น เพลงพม่าแทงกับ เพลงแขกเชื้อเจ้า เพลงมอญ เมื่อเติบโตเราถึงเข้าใจว่า ความจริงแล้ว บทเพลงเหล่านั้นคนไทยเป็นผู้ประพันธ์เพราะคนไทยมีหลายเชื้อชาติ เราฟังเพลงไทยเราจะรู้สึกว่า เพลงไทยเทียบกับเพลงชาติอื่นไม่ได้ แต่เมื่อเราเข้าใจจะรู้ว่า บทเพลงคือภูมิปัญญา ลวดลายลีลาเพลงไทยที่ประพันธ์ไว้ยอดเยี่ยมมาก เมโลดี้เพลงไทยเดิมหากนำมาพัฒนาจะมีมาตรฐานและน่าฟัง

แซกโซโฟนหนุ่มของวง “เดอะไวท์เฮ้าส์”

ผมเล่นดนตรีวงโยธวาทิต ผมเรียนรู้เรื่องสำเนียงการเล่นดนตรีและการเดินแถว ผมแต่งเพลงมาร์ช (March) แยกเพลงมาร์ชแต่ละประเภท ขณะที่เล่นดนตรีในวงโยธวาทิต เพื่อนคนหนึ่งชวนเข้าศูนย์เยาวชนจังหวัดนครราชสีมา เพื่อนบอกผมว่า ที่นั่นมีเครื่องดนตรีจำนวนมาก ผมเข้าศูนย์เยาวชน หยิบเครื่องดนตรีขึ้นมาเล่นเพียงไม่กี่ครั้งก็สามารถเล่นเครื่องดนตรีเป็นบทเพลง ผมหัดเป่าแซกโซโฟน พัฒนาตนเองเพื่อเป็นนักดนตรีประจำศูนย์เยาวชน หลังจากนั้นก็มีคนชวนผมเล่นดนตรีในคณะรำวง

ผมเล่นดนตรีในคณะรำวง มีเครื่องดนตรีเพียงไม่กี่ชิ้น กลอง กีตาร์ ผมเป่าแซกโซโฟน เล่นตามธรรมชาติ หลังจากนั้นก็มีคนชวนผมเล่นดนตรีในภัตตาคารจีน ผมเล่นดนตรีสักพักเจ้าของภัตตาคารก็ซื้อแซกโซโฟนให้และตั้งผมเป็นหัวหน้าวงดนตรี ผมมีพื้นฐานด้านการอ่านโน้ตสากล เราอ่านโน้ตดนตรีไทย ทฤษฎีดนตรีผมพอมีความรู้บ้าง พวกเราก็คิดสูตรการเล่นดนตรีของเราเอง

ผมเล่นดนตรีในไนต์คลับ เป็นหัวหน้าวงดนตรีตั้งแต่อายุ 19 ปี ตอนผมเป็นหัวหน้าวงดนตรีก็ทำโน้ตแกะโน้ตในสไตล์ของตนเอง พ.ศ.2510 นักดนตรีประเทศไทยยังไม่แตกฉานเรื่องโน้ตดนตรี พวกเราก็ทำสัญลักษณ์แทนตัวโน้ตเพื่อสื่อสารและทำความเข้าใจระหว่างนักดนตรี เพื่อให้นักดนตรีรู้ว่าต้องเล่นดนตรีกันอย่างไร ผมเล่นดนตรีในไนต์คลับที่นครราชสีมา หลังจากนั้นก็รับงานเล่นดนตรีที่ สปป.ลาว เราทำวงดนตรีเพื่อเล่นดนตรีในไนต์คลับอันดับ 1 ของเวียงจันทน์ หลังจากหมดสัญญาเมื่อกลับถึงเมืองไทยก็เล่นดนตรีกับวง “เดอะไวท์เฮ้าส์” วงดนตรีชนะการประกวดวงดนตรีสตริงคอมโบ้แห่งประเทศไทย ตอนแรกเล่นในไนต์คลับจังหวัดนครราชสีมา ต่อมา “เดอะไวท์เฮ้าส์” ได้รับการติดต่อให้เล่นที่ “โลลิต้าไนต์คลับ” กรุงเทพฯ

ยุคเริ่มต้นดนตรีแจ๊ส (jazz) ประเทศไทย

“โลลิต้าไนต์คลับ” เป็นไนต์คลับอันดับหนึ่งของประเทศไทย ช่วงกลางวัน “โลลิต้า” คือห้องอาหารที่มีนักร้องที่มีชื่อเสียงมาแสดง ส่วนเวลากลางคืนจะเป็นสถานที่เต้นรำลีลาศ มีนักร้องเพลงลูกกรุง เช่น สุเทพ วงศ์กำแหง, สวลี ผกาพันธุ์ ,ดาวใจ ไพจิตร, เป็นผู้ขับร้องเพลง นับเป็นยุคเพื่องฟูของนักดนตรี ผมมีโอกาสเล่นดนตรีให้กับนักร้องที่มีชื่อเสียง เช่น รวงทอง ทองลั่นธม ,จินตนา สุขสถิตย์ ,รุ่งฤดี แพ่งผ่องใส “โลลิต้าไนต์คลับ” มีกลิ่นอายแห่งความสุข ความบันเทิง ทั้งการเต้นรำ การฟังเพลง การขับร้อง มันคือสุนทรียรมร์ของคนเมืองกรุง ทุกคนมีอารมณ์ร่วมทำให้พวกเราอยากเล่นดนตรีให้พวกเขาฟัง

ยุคสมัยก่อน บทเพลงยังมีจำนวนน้อย นักฟังเพลงชอบมาฟังเพลงซึ่งเป็นที่นิยม ยกตัวอย่างบทเพลง My Way – Frank Sinatra วงดนตรีของเราเล่นดนตรีแนวคอมโบเชยนิดๆ เพราะบทเพลงยุคสมัยนั้นเป็นเพลงสตริง นักดนตรีจะมีโน้ตเพลง เพลงทุกเพลงจะอยู่ในนั้น นักดนตรีที่เล่นเพลงแจ๊ส (Jazz) ยุคนั้นคือนักดนตรีฟิลิปปินส์ ตอนนั้นผมเล่นดนตรีแจ๊สกับเพื่อนนักดนตรีชาวฟิลิปปินส์ นักดนตรีไทยยังเล่นดนตรีแจ๊สกันไม่เป็น พวกเราอิมโพรไวน์(Improvise) ในสเกลที่เราถนัด

พ.ศ.2514 ขณะทำงานอยู่โรลิต้าไนต์คลับ ผมมีโอกาสเรียนดนตรีที่สยามกลการ เรียนออเร้นจ์เพลงสไตล์ Big band เป็นหลักสูตรดนตรีจาก เบิร์กลีย์ สหรัฐอเมริกา โดยอาจารย์แมนรัตน์ ศรีกรานนท์ เปิดโรงเรียนดนตรีสยามกลการ ผมเป็นหนุ่มใหญ่เริ่มมีอนาคต การเป็นนักดนตรีทำให้รู้สึกเบื่อหน่าย แล้ววันหนึ่ง เรวัต พุทธินันทน์ ,วินัย พันธุรัตน์, สราวุธ สุปันโญ เดินทางมาพบผมแล้วบอกว่าจะทำวงดนตรี The Oriental Funk

เปลี่ยนวิถีนักดนตรีเพื่อการเติบโตทางความคิด

ตอนนั้น เต๋อ เรวัต พุทธินันทน์ ทำสัญญาทัวส์คอนเสิร์ตต่างประเทศ แต่วงดิอิมพอสซิเบิ้ล (The Impossible) ยุบวง เต๋อ เรวัต ค้นหานักดนตรีเพื่อเล่นแซกโซโฟนทำวงดนตรี The Oriental Funk ผมตกลงรับข้อเสนอ แต่ก็ต้องปรับตัวเพราะสไตล์การเล่นดนตรีของผมเป็นแบบเชยๆ ผมต้องพยายามปรับตัวให้เร็วที่สุด พวกเราใช้เวลาซ้อมดนตรีเพียงสองเดือน เล่นดนตรีหลายรูปแบบ ดิสโก้เทค ฟังก์ เล่นดนตรีให้กับคนหลายกลุ่ม เช่น ผู้สูงอายุ เล่นดนตรีในหลายสถานที่ เช่น งานปาร์ตี้กลางหุบเขา ฯลฯ

การทัวส์คอนเสิร์ตในต่างประเทศทำให้เรามีโอกาสชมคอนเสิร์ตใหญ่ ทำให้เรามองเห็นโลกกว้างขึ้น ตัวอย่างเช่น คอนเสิร์ต THE EAGLES ที่ทำการแสดงที่ประเทศสวีเดน ผมรู้สึกประทับใจมาก แม้การแสดงของเขาไม่แอ็กชั่น แต่เสียงของการเล่นดนตรีดีมากๆ หลังเดินทางกลับจากทัวส์คอนเสิร์ตต่างประเทศ เต๋อ เรวัต พุทธินันทน์ เริ่มทำค่ายเทปแกรมมี่ ,สราวุธ สุปันโญ อยู่กับวงแกรนด์เอ็กซ์ ,วินัย พันธุรัตน์ ทำเพลงของตนเองชื่อ “สิ้นกลิ่นดิน”

พ.ศ.2521 เมื่อกลับประเทศไทย ผมริเริ่มการเป็นนักดนตรีเดี่ยวแซกโซโฟน ทำการแสดงภายใต้ชื่อว่า “ต๋องโชว์” ผมเล่นดนตรีที่โรงแรมมณเฑียร ทำงานอิสระเป็นนักดนตรีเป่าแซกโซโฟนให้กับนักร้อง ตอนนั้น นักดนตรีไทยยังอิมโพรไวน์สร้างลูกโซโล่แซกโซโฟนไม่ได้ ตอนนั้นผมทำได้ เพียงมีคอร์ด อินโทร โซโล่ และท่อนจบ ผมก็โซโล่แซกโซโฟนให้ได้ เช่น การบันทึกเสียงเพลง “อย่าหยุดยั้ง” ให้กับวงดิโอฬาร ศิลปินที่จ้างให้ผมบันทึกเสียงมักจะเลือก Track 1 ส่วน Track 2-3 จะเพิ่มเมโลดี้ โน้ตจะมีความสลับซับซ้อนมากขึ้น ศิลปินส่วนใหญ่จะเลือก Track 1

การเล่นแซกโซโฟนยุคสมัยนั้น เราปรับตามวิธีการ หลายเพลงแซกโซโฟนรั่ว เครื่องดนตรีไม่สมบูรณ์ แต่เราปรับวิธีการเล่นเพื่อให้ได้เสียงที่ไพเราะ ตัวอย่างเพลง “เชื่อฉัน” ของ แจ้ ดนุพล แก้วกาญจน์ เพลงนี้แซกโซโฟนรั่ว แต่เราใช้ความรู้สึกในการเป่า แม้ว่าเสียงจะไม่สมบูรณ์ แต่มันทำให้เราอยากจะพัฒนาการเล่นให้ดีขึ้น เครื่องดนตรีของเราอาจไม่เหมือนเครื่องดนตรีคนอื่น นักดนตรีแต่ละคนถนัดการเล่นดนตรีไม่เหมือนกัน

สมัยก่อนนักดนตรีเครื่องเป่าของประเทศไทยน้อยคนที่จะออกแบบดนตรีได้ดี ผมออกแบบดนตรี ผลงานของผมมีความสมดุลทางดนตรี หลายคนจึงจับตามอง ผมถูกยกย่องให้เป็นมือแซกโซโฟนลำดับต้นๆ ของประเทศ ต่อมาผมทำวงดนตรีของตนเองโชว์ 45 นาที เหมือนศิลปินคนหนึ่ง ผมริเริ่มทำโชว์ เพราะยุคสมัยก่อนไม่มีนักดนตรีโซโล่ หลายคนเป็นเพียงนักดนตรีเล่นให้กับนักร้อง แต่เรามองเห็นนักดนตรีโซโล่เครื่องดนตรีชิ้นเดียวมาตั้งแต่เด็ก เวลาสร้างเมโลดี้เราต้องมองคอร์ด ต้องคล้อยไปกับลีลาของศิลปินเพื่อให้เกิดความพอดี

องค์ประกอบการสร้างสรรค์ที่มากกว่าความไพเราะ

หลายคนสามารถเล่นโน้ตดนตรีได้รวดเร็ว โน้ตดี หลายอย่างดี แต่ไม่มีความสร้างสรรค์ การเล่นดนตรีแข็งกระด้าง ขาดความลึก บางคนจะนึกไม่ออกว่ามันคืออะไร เปรียบเทียบศิลปินวาดภาพสวย รูปภาพบางรูปภาพขาดความลึก ศิลปะของดนตรี เราต้องรู้จักความไพเราะ สังเกตการเล่นดนตรี บางคนเล่นดนตรีได้อย่างคล่องแคล่ว สร้างเสียงดนตรีได้แต่ขาดความไพเราะ การเล่นดนตรีควรมีองค์ประกอบ 3 อย่าง คือ ช่องว่างของการเล่นอันเหมาะสม (ช่องไฟ) จังหวะอันเหมาะสม , Dynamic การเล่นหนักเบา ทำให้เกิดความน่าฟังและเป็นระเบียบ หลังจากนั้น เอาความรู้สึกใส่ลงไป เอาจิตวิญญาณใส่ลงไปให้ได้อารมณ์ที่พอเหมาะพอดี

การเล่นดนตรีของผมไม่เข้าหลักการทางทฤษฎีดนตรีทั้งหมด แต่อาจเพราะเหตุผลนี้จึงทำให้การเล่นดนตรีของผมแตกต่าง เล่นด้วยจิตวิญญาณของตนเอง การเล่นดนตรีพื้นฐานทางดนตรีควรต้องมี แต่ต้องเล่นดนตรีในแบบที่เราถนัดด้วย เมื่อนักศึกษาจบหลักสูตรเขาจะนำไปใช้ได้ทั้ง 2 แนวทาง ถ้าเรียนตามเบสิคพื้นฐานดนตรี นักดนตรีทุกคนจะเหมือนกันหมด แม้แต่การย้ายตัวโน้ตก็ต้องคิดของตนเอง สเกลมีตัวโน้ตอะไรบ้าง มันถึงจะเกิดสำเนียงของตัวเอง เราถึงจะออกแบบความไพเราะได้

การออกแบบความไพเราะ เมโลดี้ในคำร้องต้องเกิดความพอดี มีอารมณ์ในคำร้องซึ่งจะบอกถึงเรื่องราว เมโลดี้จะบอกความรู้สึกอีกแบบหนึ่ง จะเป็นลีลาที่จินตนาการในเสียงเมโลดี้ที่มีความไพเราะ มีความหนักเบาแตกต่าง มีความสนุกสนาน มีความไพเราะหรืออ่อนหวาน การจะทำแบบนี้ได้ ต้องมีนักดนตรีที่มีประสบการณ์ช่วยกวดวิชาให้นักเรียนกลายเป็นนักโซโล่ ต่างประเทศเขาสอนดนตรีตัวต่อตัว นักเรียนจะเลือกเรียนเพื่อได้ความรู้ที่เขาต้องการ อยากเรียนสเกลก็ไปเรียนกับครูสอนดนตรีที่เก่งสเกล อยากเล่นดนตรีให้ไพเราะก็ไปหาครูที่สอนเล่นดนตรีให้ไพเราะ ถ้าไม่อย่างนั้น เขาต้องค้นหาอีกหลายปีกว่าจะเจอ

มือกีตาร์ที่มีฝีมือของประเทศไทยก็เช่น โอ้ โอฬาร พรหมใจ ,กิตติ กาญจนสถิตย์ ส่วนวงเครื่องสายซิมโฟนี (Symphony) ก็ยังไม่ฉายแววนักโชว์ระดับโลก ทั้งที่ความสามารถของนักดนตรีชาวไทย สามารถเล่นแบคอัพให้กับนักดนตรีระดับโลก ลองคิดดูว่าคนพิการมี 1 นิ้ว เล่นอะไรได้หลายอย่าง ต้องมีอะไรบางอย่างที่เขาถนัด

ผมเล่นดนตรีนานกว่า 50 ปี มองเห็นนักดนตรีในแต่ละยุคสมัย ปัจจุบันนักดนตรีเข้าใจทุกสำเนียงการเล่นดนตรีเพราะโลกเปิดกว้าง แต่การเปิดกว้างของโลก มันทำให้ดนตรีมีเพียงสำเนียงหลัก เป็นท่วงทำนองเดียวกันหมด ปรับเปลี่ยนกันแต่เพียงภาษา แม้แต่ภาษาก็มีลีลาเดียวกัน ตัวอย่างเช่น R&B หรือ Hip-hop สำเนียงดนตรีเดียวกัน มันผสมผสาน หรือกลืนกัน หรือ บางคนไม่เข้าใจก็เล่นดนตรีฝืนๆ ตอนนี้นักดนตรีเล่นดนตรีสากลได้ เพราะโลกมันเปลี่ยนแปลง ภาษาดนตรีเป็นอันเดียวกัน เราไม่แบ่งแนวดนตรี

ปัจจุบัน ดนตรีจากภาคอีสานทำได้น่าสนใจมาก เขาทำดนตรีออกแนวสมัยใหม่ ใช้วิธีการขับร้องแบบผสมผสาน หรือสามารถขับร้องเนื้อร้องอื่นลงในดนตรีเดิมได้ ยุคสมัยก่อนผมเคยใช้วิธีนี้ แต่ผู้คนมองว่าเป็นเรื่องแปลกประหลาด ผมเข้าใจดนตรีละเอียดกว่านักดนตรีหลายคน ผมทำความเข้าใจด้วยตนเองแล้วก็อธิบาย แต่การสร้างสรรค์ดนตรีเป็นเรื่องที่สอนกันยาก การสร้างสรรค์เป็นความสามารถที่ติดตัว นักดนตรีส่วนใหญ่เป็นนักปฏิบัติการ หากยึดติดกับพื้นฐานด้านดนตรีโดยไม่ให้เขาทำดนตรีด้วยตนเอง เขาจะขาดความสร้างสรรค์

ดนตรีไทยสู่สากลในสไตล์ Tewan Novel Jazz

ครั้งแรกในการทำดนตรีไทย บรูซ แกสตั้น เขาทำวง “ฟองน้ำ” (Fong-Naam) เขาบันทึกเสียง ผมเป็นคนเป่าแซกโซโฟน ถ้าเป็นงานแสดงที่สำคัญผมมักจะเป็นแขกพิเศษรับเชิญอยู่เสมอ พวกเราเล่นดนตรีแจ๊สผสมผสานกับดนตรีไทย บรูซกับผมไม่ต้องปรับตัวในเรื่องการเล่นดนตรี เราเข้าใจภาษาดนตรี ไม่ต้องซ้อมอะไรมาก หลังจากนั้นบรูซ ก็ลาออกจากบริษัท ผมเป็นคนเข้ามาทำวงดนตรี

ผมทำวงดนตรีกังสดาล (Kangsadaan) เราใช้เครื่องดนตรีไทยร้อยละ 90 ของเครื่องดนตรีทั้งหมด แต่เราปรับวิธีการเล่นเป็นแบบเทวัญเพราะผมจะทำดนตรีเป็นแนวศิลปะ คิดสร้างรูปแบบของดนตรีขึ้นใหม่ในสไตล์ Contemporary เรามองเห็นเครื่องไทยที่มีพระจันทร์ครึ่งเสี้ยว ถามนักดนตรีคนไทยเขาบอกว่า คือ “กังสดาล” เราเล่นดนตรีต่างประเทศอยู่ช่วงหนึ่ง

ตอนนั้นเป็นยุคแรก เราไม่ปรับเครื่องดนตรีไทยเป็นสากล แต่ปรับวิธีการเล่นแซ็กโซโฟน กลองชุดใช้เพียงส่วนหนึ่งเพื่อสผมผสานดนตรีให้เกิดเศิลปะ เพลงไทยเดิมบางเพลงก็ปรับเปลี่ยนวิธีนำเสนอให้เป็นศิลปะร่วมสมัย

เรานำเสนอการเล่นเครื่องดนตรีไทยสู่ต่างประเทศ ตอนนั้นเราประสานกับต่างประเทศได้ดี ผู้ชมการแสดงใจต่างประเทศรู้สึกตื่นตาตื่นใจ (surprise) กับการแสดง เพราะยุคสมัยนั้นการผสมผสานระหว่างดนตรีไทยและดนตรีสากลยังไม่แพร่หลาย เราใช้เครื่องดนตรีไทย ระนาดเอก ระนาดทุ้ม ฆ้องวง ปี่ ขลุ่ย ซอ จะเข้ ออเร้นท์เปลี่ยนวิธีนำเสนอ ช่วงแรกครูเพลงดนตรีไทยต้องปรับตัว พวกเราใช้เวลานานพอสมควรกว่าจะสื่อสารกันได้

หลังจากทำวง “กังสดาล” ผมทำ Tewan Novel Jazz เล่นดนตรีกับสามพี่น้องตระกูลปานพุ่ม จิระศักดิ์ ปานพุ่ม ,วิบูลย์ ปานพุ่ม ,วิทยา ปานพุ่ม มีวินัยการซ้อมดนตรี แมว จิระศักดิ์ ปานพุ่ม เป็นมือกีตาร์ที่เก่งมาก ผมบอกให้เล่นอะไรเขาสามารถเล่นได้ตามที่ต้องการทั้งหมด ช่วงแรกการเล่นดนตรีของพวกเขายังลึกไม่พอ แต่พี่น้องทั้งสามคนเล่นดนตรีเก่งมาก มีวินัยในการเล่นดนตรี การซ้อมดนตรี เล่นดนตรีมีความไพเราะ สามารถเล่นไพเราะ คล่องตัว แต่ศิลปะมีความลึกซึ้งมากกว่าดนตรี หลังทำการแสด พวกเราก็เป็นที่รู้จัก มีผู้ชมเข้าชมการแสดงของพวกเราจำนวนมาก เราจึงตัดสินใจเทำการแสดงในต่างประเทศ หลังจากนั้น Tewan Novel Jazz ถูกยกย่องเป็นวงยอดเยี่ยมเอเชียแจ๊สแฟสติวัล

ความลุ่มลึกของบทเพลงพระราชนิพนธ์ในหลวงรัชการที่ 9

ผมมีโอกาสเล่นดนตรีถวายในหลวงรัชกาลที่ 9 ณ พระราชวังดุสิตดาลัย ช่วงแรก พวกเราเล่นดนตรี 2 เพลง ผมเล่นแซกโซโฟน มีนักร้องที่มีชื่อเสียงหลายคนขับร้องบทเพลง ผู้ชมส่วนใหญ่เป็นบุคคลสำคัญ บุคคลที่มีชื่อเสียง ช่วงดึกข้าราชบริภารในพระองค์เชิญพวกเราอีกห้องหนึ่งซึ่งมีฟลอร์เต้นรำสำหรับลีลาส ในหลวงทรงแซกโซโฟน ผมเล่นเทนเนอร์แซกโซโฟน พี่น้องปานพุ่มเล่นดนตรีแบ็คอัพ (Backup) เมื่อจบการแสดง ข้าราชบริพารทุกคนก็นั่งกับพื้น

ในหลวงรัชการที่ 9 ตรัสว่า ทรงติดตามผลงานของผมมาตลอดสำหรับผมแล้ว ในหลวงรัชการที่ 9 คือนักประพันธ์ที่ละเอียดละออ บทเพลงพระราชนิพนธ์ส่วนใหญ่เป็นบทเพลงสไตล์บลูส์ (Blues) พระองค์ท่านพาสซิ่งโน้ตด้วยความละเอียด รูปแบบพระราชนิพนธ์ทรงเกลาเมโลดี้และทำนองทำให้ดนตรีเกิดความละเมียดละไม บทเพลงพระราชนิพนธ์ที่ผมประทับใจมากที่สุดคือ “แสงเทียน” เป็นเพลงแรกที่ในหลวงรัชการที่ 9 พระราชนิพนธ์ โดยใช้โน้ตตัวละเอียด ใช้โน้ตอย่างสละสลวย